İçerik

James F. MASTERSON

Giriş

Bayan A 40 yaşında, iki çocuklu, eşinden ayrılmış bir hanımdır. İlk önceleri pek istemeyerek de olsa küçük oğluna yardımcı olmak adına görüşmeyi kabul etti. Oğlunun okulda hem dersleriyle ilgili hem de davranışsal sorunları vardı. Bayan A korkmuştu, suçluluk içerisinde ve savunma halindeydi. İki ay süresince haftada bir sürdürdüğü tedavi neticesinde tam da terapistiyle ilgili olumlu duygular geliştirmişken ne olduysa tedaviyi bırakıp ‘kaçtı’. Bunun nedeni, görünürde, terapistin hoşnutsuzluğundan duyduğu korkuydu. Dört ay sonra, ‘darmadağın olduğu’ gerekçesiyle bu sefer kendisi için geri döndü.

Olgun ve deneyimli bir kadın sosyal hizmetler görevlisi terapisti olan ama bu gelişimsel yaklaşım hakkında bilgi sahibi olmayan Terapist A, ilk görüşmelerinde Bayan A’ya karşı destekleyici ve yönlendirici bir yaklaşım sergilemişti. Bu durum, Bayan A’nın aniden ortadan kaybolmasıyla son bulunca Terapist A bundan öyle bir rahatsızlık ve endişe duymuştu ki, Bayan A geri döndüğünde psikoterapiye başlamak konusunda bir hayli zorlanmıştı. 1.-5. Bölümlerde Terapist A’nın korkusunu yenerek psikoterapi sürecinin kontrolünü eline alışı ve Bayan A’nın bu yaklaşıma tepki vermesi sürecinde yaşadığı aktarım eyleme vurumu – karşı aktarım – gözetim – etkileşim gelgitleri ele alınmaktadır.

Karşı aktarım: Çaresizlik

KLİNİK KONULAR

1) karşı aktarım: çaresizlik (ss.7-8);

2) psikoterapi başlangıcında ebeveynin suçluluk duygularının açıklığa kavuşturulması (s.8);

3)hastanın genel ödüllendirici nesne ilişkileri birimi (ÖNİP) yansıtmalarıyla yüzleştirilmesi (s.10);

4) kişinin kendi karşı aktarımını yönetmesi (s.11);

5) psikoterapi çerçevesini oluşturan varsayımlar (s.12);

6) korkmuş bir anne ile psikoterapiye nasıl başlamalı? (s.12);

7) başlangıçtaki terapötik hedefin belirlenmesi (s.15).

Terapist A: 40 yaşındaki Bayan A yakınlıktan çok korkuyordu. Geçen bahar döneminde kendisine iki ay kadar terapi uyguladım. Sonra tedaviyi bıraktı, şimdiyse yeniden başlıyoruz. Önceden olanların yinelenmesini önlemek istiyorum.

Dr. Masterson: Bayan A terapiyi neden bırakmıştı?

Terapist A: Hoşuma gitmeyen bir şey yaptığını zannetmişti. Beni çok sevdiği ve hoşnutsuzluğumu ifade etmemden korktuğu için benimle terapiyi sonlandırma konusunda konuşmayı dayanılmaz bulmuştu.

Son görüşmemize geldiğinde alkollüydü, kendini tehdit altında hissediyordu. Altı yaşındaki küçük oğlu birinci sınıfta kalmak üzereydi ve okumayı öğrenemediği görülüyordu, bu nedenle kendi isteği dışında bana yönlendirilmişti. Okuldaki psikolog çocuğu teste tabi tutmuş ve anlama güçlüğü olduğunu tespit etmişti. Dahası, sürekli hatalı görülen çocuk mağdur rolüne soyunmuştu. Öğretmenleri çok endişelenmişlerdi. Aslını isterseniz, Bayan A’yı bana neredeyse kolundan çeke çeke getirdiler; o denli korkmuş ve savunmaya çekilmişti ki…

Bayan A, korkusuyla baş edebilmek için öfkeye başvuruyordu. Sinirlenmeye kendini programlamış halde muayenehaneme geldi ve işinde elde ettiği başarıları sayıp dökmeye başladı. Etkileyici bir işi var, hemşirelik doktorası derslerini vermiş. Kendisine çok destek oldum ve bana aşık oluverdi! Gerçekten, bana çılgınlar gibi aşık.

Dr. M: ‘çok destek oldum’ derken neyi kastediyorsun?

Terapist A: Başlangıçta oldukça entelektüel ve savunmacı bir tavrı vardı; bunun üzerine ben de onun entelektüel düzeyine uygun bir yaklaşım sergiledim ve o büyük başarılarıyla ilgili daha ayrıntılı sorular sordum. Kişisel olarak kendisinden gerçekten de çok hoşlanıyorum. O bana göre çok korkmuş, yaralı bir insan… kendisini bir öfke kalkanıyla korumaya çalışıyor… öylesine kırılgan.

Dr. M: Bu ilk seansı başka nasıl yürütebilirdin?

Terapist A: Bana kalırsa doğrusunu yaptım ama sonra bana o kadar aşık oldu ki sanırım kendimi biraz fazla kaptırdım. Neler olabileceğini göremedim. Sevilmek güzel tabii (gülüşmeler).

Dr. M: İlk seansta size büyük mesleki başarılarını anlatırken aklında ne vardı peki? Bu konuda başka fikri olan var mı?

Terapist A: Bir kere, benim eleştirim vardı.

Dr. M: Neyi eleştirmiştiniz?

Terapist A: Annelik tarzını.

Dr. M: Doğru, kötü bir anne olduğunu hissediyordu. Bu duygusuyla başa çıkmak için size işinde ne denli başarılı olduğunu anlatıyor ve bunu yutmanıza hiç gerek yok.

Terapist A: Onu yüzleştirmeli miydim sizce?

Dr. M: Evet! Ona sormalıydınız: ‘Neden bana bunları anlatma ihtiyacı duyuyorsunuz?’ Çocuklarıyla ilgili olarak terapistle görüşen annelerin hepsi, terapi ihtiyacını otomatik olarak kendilerine yönelik bir eleştiri olarak algılarlar. Kendilerini suçlu hissederler çünkü genellikle aslında yapmamaları gereken şeyler yapıyorlardır, bunun bilincindedirler ama kendilerine engel olamamışlardır. Sizin işleviniz bu hisleri hastanız için açıklığa kavuşturmak ve kendilerine bu hislerle nasıl baş ettiklerini göstermektir. Ebeveynler terapiye girdiklerinde ilk mesele her zaman suçluluk hisleridir. Suçluluk hissine karşı kendilerini savunmak için birtakım şeyleri unuturlar veya çarpıtırlar. Siz bu suçluluk engelini aşıncaya kadar, geçmişi doğru anlatmaya ve sonucunda ortaya çıkacak olan suçluluk hissinin artmasına dayanamazlar. Bu nedenle, sorularınıza geçmeden önce olanları açıklığa kavuşturmalı ve suçluluk hislerini ifade etmelerine olanak tanımalısınız.

Belli ki, siz Bayan A’nın kurtarıcısı olmuş, bütün hayatı boyunca arayıp da bulamadığı ödüllendirici birimin özünü oluşturmuşsunuz.

Terapist A: Evet. Kaçabileceğinden korktuğum için onu başlangıçta yüzleştirmedim. O iki ay zarfında daha ziyade annelik özellikleri üzerinde çalıştık ve bu dönemde aşırı derecede kaotik olduğunu fark etti. Çocuklarına karşı gayet destekleyici olmasına rağmen sınırları belirlemek konusunda acizdi. Evini derleyip toparlamak konusunda da pek becerikli değildi. Sürekli çalıştığı için evde fazla zaman geçiremiyordu. Ama evde bulunduğu zamanlarda hep sevgi doluydu. Büyük oğlu çok pasif ve okulu bırakıyor. Bu durum karşısında Bayan A oğluna baskı yapacağına okula kızıyor.

Dr. M: Reddediyor ve yansıtıyor.

Terapist A: Reddediyor ve 6 yaşındaki oğluna da yansıtmada bulunuyor. Bana ‘Destekte notum A ama sınır çizmeye gelince F’ demişti. Sınırları çizmekteki eksikliğini kendisi de kabul ediyordu, kendisini sevmeyeceklerinden korktuğu için çocuklarına baskı yapamıyordu, ki sevilmemek onun için bir yıkım olurdu. Görüşmelerimiz balayı havasında devam ederken Bayan A anneliğiyle ilgili konuları özümsüyor gibi görünüyordu, ta ki büyük oğluyla ilgili bir gelişme oluncaya kadar. Okulun oğluyla ilgilenme konusunda başarısız olduğuna kanaat getirerek yatılı okulları araştırmaya başladı.

Sanırım, ben de tam bu noktada büyük bir hata yaptım. Oğlanı yatılı okula, annesinden uzağa göndermenin yararlı olabileceğini düşündüm, çünkü Bayan A oldukça kaotik bir yapıya sahipti ve bir anne olarak istikrarsız davranışlar sergiliyordu. Ben ona bir okul önerdim. Oğlunu oraya göndermek üzere birtakım girişimlerde bulundu ama daha sonra bunu yapamayacağına karar verdi. Çocuğu yatılı okula verme kararını desteklediğimdeyse kendisinden hoşlanmadığıma kanaat getirerek muayenehaneme gelmekten korkar oldu; kızacağımı zannediyordu. ‘Hiçbir kural olmamasına rağmen ben tavsiyelerinize uymuyorum. Oğlumu gönderemem. O zaman ona annelik etmemişim gibi hissedeceğim; bu sorunu halletmesine yardım etmem lazım.’

Bir sonraki randevuya geldiğinde sarhoştu… ‘N’aber?’ diye geldi. ‘Biriyle öğlen yemeği yedim. Üç martini içtim. Acı macı kalmadı.’ Bu konuyu irdelediğimde, kararlarına kızmış olmamdan duyduğu üzüntü ve endişeyi yineledi.

Grup Sorusu: Ona kızacağınızı ilk düşündüğünde siz ne demiştiniz?

Terapist A: ‘Niye kızacağımı düşünüyorsunuz?’ demiştim. ‘Benden yapmamı istediğiniz şeyi yapmadım’ diye yanıt vermişti. İnsanların ona kızmasından korktuğunu ve sevilme ihtiyacı olduğunu ifade ettim. Ailesi çok eleştirelmiş.

Grup: Ona kızmış mıydınız?

Terapist A: Elbette hayır.

Grup: Hiç mi?

Terapist A: Aslına bakarsanız, hiç kızgın değildim. Oğlunu gönderebileceğini düşünmüyordum. Göndermesini istiyordum ama çocuğa çok sembiyotik bir şekilde bağlanmış olduğunu düşünüyordum. Ona kızgın değildim. Ama onu kaybetmekte olduğumu düşünüyordum ve sanki kontrolü kaybediyordum. Ne yapacağımı bilmiyordum ve bir yerlerde hata yapmış olduğumu düşünüyordum çünkü benden giderek uzaklaşıyordu.

Grup: Size karşı duyduğu müthiş öfkenin farkında değil miydi?

Terapist A: Hayır. Güzel bir noktaya parmak bastınız.

Grup: Dr. Masterson, bu noktada sizin de yorumunuz hastanın terapistinin kızmasından korktuğu yönünde olabilir mi acaba?

Dr. M: Oğlunu gönderme fikri, reddedişi çok açık biçimde ortaya koyuyor. Sorun okul değil, Bayan A’nın kendisi ve oğluyla olan ilişkisi. Ona sorununun asıl nedenini görmezden gelmeye çalıştığını ve sorununa odaklanmanın çok daha etkili olacağını söylerdim. Bayan A, sadece kendisine yöneltilen öfkeden korkmakla kalmıyor, bu rolü kendisi de benimsemiş, rolü nasıl gerektiriyorsa öyle davranıyor; ya o uyum sağlıyor ya da karşısındaki kızıyor.

Terapist A: Evet.

Dr. M: Bunun tam tersini de düşünebiliriz. Çocuklarına da bu şekilde davrandığından eminim. Çocukları sözünü dinlemediğinde onlara kızıyordur. Genel dinamik budur. Yoğun yansıtma vardır ve gerçeklikle uzaktan yakından ilişkisi yoktur. Bu durumda, normalden daha fazla empati kurmanız gerekir. Yüzleştirmenize biraz daha terapötik hayret katın; unutmayın genel bir yansıtmayla karşı karşıyasınız. Karşınızdaki kişi dünyayı böyle görüyor; yani, yansıtmaları muhtemelen gerçekliği silip süpürmüş durumdadır. Bu gerçekliği sizin yaratmanız gerekir ve bunu terapötik hayret yoluyla başarabilirsiniz; yani, bu tavrın nereden geldiğini merak edersiniz.

Terapist A: Ama onu kaybetmekten o kadar korkuyorum ki, artık kontrol onun elinde.

Dr. M: Bu şartlar altında, yani gideceklerinden korkarak, kimseyi tedavi edemeyeceğiniz ortada.

Grup: Fakat bu durum terapistin tarzıyla hiç örtüşmüyor. Neden onu kaybedeceğinizden bu kadar korkuyorsunuz?

Terapist A: Bu normal mesafeli bir insan değil. ‘Beni eleştirmediğin sürece seni severim’ diyor. Bu tür bir ‘sözleşme’ kolay kolay ‘feshedilmiyor’.

Dr. M: Evet, ama bu konuyu daha en başında ele almış olmalıydınız. Teknik anlamda ilk hatanız da bu olmuş. İlk hatanız kendinizi bu konuma getirmek ve ikincisi de bu kabullenişi sürdürmek olmuş. Yaptığı bu genel yansıtma ile işleri kimsenin el atamayacağı biçimde düzenliyor. Siz onun vahşi yansıtmalar alemine adım atıyorsunuz. Burada yapmanız gereken dikkatini derhal bu yansıtmalara çekmektir.

Terapist A: Sizin terapist, benim de Bayan A olduğumu varsayalım. “Muayenehanede olmak istemediğimi biliyorsunuz ve buraya zorla getirilmiş olmak beni dehşete düşürüyor.” Bu başka bir yaklaşım gerektirmez mi? “Dr.Masterson, sizi görmek için sabırsızlanıyorum” diye kapınızdan giren bir hastaya davrandığınız gibi mi davranacaksınız?

Dr. M: Belki de farkına varmadan onun yansıtmalarını kabul ediyorsunuz. Size tehlikeli bir bölgede bulunduğunuzu ve dikkatli olmadığınız takdirde bir mayına basacağınızı söylüyor aslında.

Terapist A: Bunu fark ediyorum ama onu kaybetmek istemiyorum. Bu kadını tedavi etmenin bir yolunu bulmalıyım.

Dr. M: Bazı varsayımlarınızın doğruluğu tartışılır. Örneğin, onu kaybetmekten bu kadar korkmanız gerekmez. Ben olsam bu durumda farklı davranırdım ama bunun nedeni benim farklı olmam değil, klinik malzemenin farklı olması. Hasta “Dr. Masterson sizi görmem lazım çünkü…” diye geldiğinde “Bu aceleniz neden? Madem bu kadar çok sorununuz var, neden daha önce gelmediniz? Şimdi neden bu kadar korkuyorsunuz?” dersiniz. Bu noktadan başlayarak devam edersiniz.

Terapist A: Müthiş. Ben bunu neden düşünemedim? (gülüşmeler)

Dr. M: İş işten geçtikten sonra oyun kurucu olmaya çalışmak her zaman daha kolaydır. Hastanın tedaviye devam etmesini sağlayan en güçlü unsur, hislerini orada derhal açıklığa kavuşturabilme kapasitenizdir. Bayan A size iki malzeme vermiş; anneliğiyle ilgili suçluluk duygusu ve onaylanma ihtiyacı. Bu ikinci madde, kendi geçmişinizden getirdiğiniz bir şeyleri tetiklemiş.

Terapist A: [Bayan A] Çok kırılgan.

Dr. M: Ve siz ondan hoşlanıyorsunuz. Sorun da bu. Ondan hoşlandığınız için de…

Terapist A: Onu yüzleştirmiyorum.

Dr. M: Evet. Ya da onu mesleki açıdan olduğu kadar kişisel olarak yitirmekten de korkmuşsunuz. Bu da tedavi sürecini etkiliyor. Bu his elbette size özgü değil; kendi eylemlerinizin ve onun duygularının farkında olduğunuz sürece bunda bir kötülük yok. Öncelikle neler hissettiğinizi tespit edin, “Dikkatsizlik edip onu kaybetmekten korkuyorum.” Sonra geri dönüp sorun: “Onu kaybetmekten neden korkuyorum? Böyle hissetmeme neden olacak ne yapıyor, ne söylüyor?” Bu noktadan sonra pek çok farklı yönde ilerleyebilirsiniz. Örneğin, kendimden eminsem şöyle diyebilirim: “Neden sizi kaybedeceğim korkusunu yaşatmaya çalışıyorsunuz bana?” Hastanın yapmaya çalıştıklarının yansıması olarak kendi duygularınızı kullanın. Elbette kendinizden emin değilseniz böyle yapamazsınız; örneğin, hastadan ziyade kendi duygularınızdan kaynaklanan bir depresyon halindeyseniz bunu hastaya yansıtmak uygun olmayacaktır. Karşınızda zeki bir hasta varsa, kalkıp “Bakın, bunlar sizin sorunlarınız. Buraya sizin dertlerinizi dinlemeye gelmedim ki” diyebilir.

Terapist A: Doğru.

Grup: Hasta bunu diyebilseydi zaten tedaviye gelmezdi.

Dr. M: Öyle olmak zorunda değil. Hastanın size olan güveni arttıkça daha alışkın hale gelir ve karşı aktarımınızı yakalamaya başlar. Size komik bir hikaye anlatayım: 66 yaşında, işinde çok başarılı, tüm dünyayı gezmiş bir hasta. Karısıyla yaşadığı sorunlar nedeniyle bana gelmişti. Tedavi sırasında iş için Japonya’ya gitmesi gerekti. Ben Japonya’yı hiç görmemiştim, o yüzden bir sonraki seans için bana tuzak kurmuş olabilir. Bu seansta bana müşterileri eğlendiren geyşaları anlattı. Nasıl banyo yaptırdıklarını, vs. anlattıkça anlattı. Konu o kadar ilgimi çekti ki “Biraz daha anlatır mısınız?” diye üsteledim. Bana ne dese beğenirsiniz? “Benim saatimi harcamayın doktor. Seanstan sonra anlatırım.” Güldüm, “Beni faka bastırdın!” dedim.

35 yaşında bir yeni bir bayan hastam var şimdilerde. Daha 4 yaşındayken anne ve babasını kaybetmiş. Son derece uzak ve çok da güzel; uyumlu, yardıma muhtaç bir hali var. On senedir haftada beş psikanaliz tedavisi görüyormuş.

İnsanları sorunlu bir şekilde manipüle ediyor ve bu hep kendi zararına sonuçlanıyor. Bu soruna eğildik. Bana haftada iki kere geliyor. Psikanaliz yapılmasını istedi. O kadar küçükken ailesini yitirmişti ki bunu kaldırabileceğini sanmıyordum. Uzaklığı da ayrıca bir zorluk teşkil ediyordu. Yine de onun için birşeyler yapmam, sorular sormam, yol göstermem gerektiğini yönünde güçlü bir hisse kapılmıştım. Bu hissi hala içimden atabilmiş değilim. Onun bu yansıtması hiç hoşuma gitmemekle beraber bu yansıtmanın temelini daha iyi anlayıncaya kadar konuyu gündeme getirmemeye özen gösterdim.

Hislerinizin tedavi sürecine karıştığı bir vakayla başetmenin bir çok yöntemi vardır. Fakat genellikle, bir hasta tedavi amacıyla size geldiğinde, bir sorunu olduğunu ve bunu çözmek için size geldiğini varsayarsınız. Bu varsayımı temel alabilirsiniz. Bayan A, o kadar zeki olduğu halde, iki oğluyla ve kendisiyle ilgili sorunlar yaşarken neden baskı altında ve korkmuş halde size geliyor?

Terapist A: Bunu kendisine sormalı mıyım?

Dr. M: Evet. Biliyorsunuz, her zaman şöyle derim: “Hastalarınıza sözlü olarak güven vermeye çalışmayın.” Ancak “Sorunlarına çözüm bulmak için buradayız” şeklindeki söze dökülmeyen varsayım karşı tarafa büyük bir güç ve güven hissettirir. Hasta kendisini bununla özdeşleştirir ve kaygıları hafifler. Bu vaka ise biraz zor. Sevgisine itiraz etmediğinizde ve hasta yapmasını istemediğinizi sandığı şeyi yaptığında siz muhtemelen yansıtmaya boğazınıza kadar batmış durumdaydınız. Nedenini tam olarak bilemiyorum. Hayatının çok erken dönemlerinden kalma deneyimlerini tekrarlıyor gibi.

Terapist A: Bayan A, ailesinin iki çocuğundan biri. Dört yaşındayken anne babası boşanmış. Sonra her ikisi de ayrı ayrı evlilikler yapmışlar. Annesinin de babasının da diğer evliliklerinden birer oğlu olmuş. Anlattığına göre, annesi güzel, soğuk ve mesafeli bir kadınmış. Bayan A ise onu çirkin ve beceriksiz bulan annesi için bir düş kırıklığı olmuş. Başarılı bir iş adamı olan babası buyurgan, fazlasıyla eleştirel ve mesafeli. Çocuklarının görevinin kendisine itaat etmek olduğuna inanıyor. Üvey anne babası daha sıcak, sevgi dolu ve özenliymiş. Bayan A’nın babası aşağılık kompleksi olan bir kadınla evlenmiş ve kızıyla ikinci eşini hep birbirine düşürmüş.

Dr. M: O dönemde Bayan A kaç yaşındaymış?

Terapist A: Buluğ çağındaymış. Bayan A, iki ebeveyn arasında yaşıyormuş. Annesi başından attığında babasına gidiyormuş. Söz dinlemediğinde babası Bayan A’yı bu sefer gerisin geri annesine gönderiyormuş. Bu böyle süregitmiş. Sonra üniversiteden mezun olmuş ve iki kere evlenmiş.

Bayan A’nın kocaları hakkında pek bilgim yok, sadece her ikisinin de evlendiğinde çok başarısız olduğunu ve bu zavallı adamlardan başarılı birer insan yarattığını söyledi – bu da onun büyük gücü sayesinde. Şimdi birlikte yaşadığı adam da beraber eve çıktıklarında işsizmiş. Onun cesaretlendirmeleri sayesinde bu adam da artık iyi bir iş sahibi olmuş. İlişkileri sağlam. Adam çok verici ve özenli.

Terapiyi ilk bıraktığında, çok hasta olduğunu, büyük ihtimalle ne olduğu tespit edilemeyen bir hastalığa yakalandığını söyledi. Birkaç ay sonra pat diye beni aradı. İlk görüşmeye geldiğinde iki gözü iki çeşme, bana ihtiyacı olduğunu, sadece kendisi için beni görmek istediğini söyledi. Ciddi bir öğrenme sorunu yaşayan küçük oğlu özel bir sınıfa alınmıştı ve ilerleme kaydediyordu. Ama kendisi ‘dağılıyor’, kendisinden ve bu çöküntü hissinden bahsetmek istiyordu.

Dağılıyordu, çünkü ailenin dikiş tutturamamış tek üyesi olan üvey kardeşini yanına almıştı. Bayan A 15 yıldır onunla görüşmüyordu – ne olmuştu da şimdi barışmıştı? Ona acımış ve yardım etmek istemiş, çünkü adam kız arkadaşından ayrılıyormuş ve başını sokacak bir yere ihtiyacı varmış. Depresyonda ve işsizmiş. Ama üvey kardeşini yanına almasının asıl nedeni babası ve üvey annesini, yani üvey kardeşinin ebeveynlerini memnun etmek istemesiydi. Onlar da çok güzel işin içine girmişler, arayıp soruyor, zaman zaman ziyaretine geliyorlarmış.

Kendisini kullanan kardeşine karşı büyük öfke duyuyor. Ama babasını ve üvey annesini kızdırmak istemediği için üvey kardeşine ‘git’ diyemiyor. Eski sorunuyla da – sevilme ihtiyacı ve sınır koyamama – başa çıkamıyor. Babasının sevgisini yeniden yitirme düşüncesine katlanamıyor.

Sonra düşünceleri karman çorman oluyor. Oğlundan veya başka üç-dört sorundan aynı anda bahsediyor. Bir noktaya odaklanmasını istediğim zaman da “Aklım çok karışık. Ne düşüneceğimi bilemiyorum. Bana yardım etmelisiniz. Üzüldüğüm zaman herşey birbirine giriyor,” diye yanıt veriyor. Sonra en büyük sorununa, kardeşi konusunda ne yapması gerektiğine geri dönüyor. Tedaviye ihtiyacı olduğunun farkında ama benimle iki haftada bir görüşmek istiyor. Nedenini sorduğumdaysa, çok meşgul olduğunu, fazla sıkıştırılmak istemediğini, ısrarımın sadece üzerinde dayanılmaz bir baskı hissetmesine yol açacağını söylüyor. Konuşması durağanlaşıyor, üzerindeki baskı sesine yansıyor ve çok duygusallaşıyor. Her hafta gelmekten korkup korkmadığını sorduğumda “Belki korkuyorumdur ama yine de geleceğim. Ama haftaya gelemem, arabam olmayacak. Ondan sonra ne olursa olsun haftada bir burada olacağım,” diyor. “Korkmuyorsun,” diyerek kendisini yüzleştirmeye çalıştığımdaysa “Kesinlikle korkmuyorum. Geleceğim, size söz,” diyor.

Dr. M: Bayan A’nın bu direncini yorumlayarak kırma çabanız pek işe yaramayacak.

Terapist A: Neyi eksik yapıyorum ben?

Dr. M: Ona doğrudan tedaviden korkup korkmadığını sorduğunuzda, bu direncin zararlı etkileriyle yüzleştirmek yerine direnç gösterme nedenini yorumlamış oluyorsunuz.

Ben olsam şöyle bir şeyler söylerdim: “Siz ne yardan ne serden geçiyorsunuz. Mesela, yardım istiyorsunuz ama tedavinin gerektirdiği şekilde her hafta gelmeye razı olmuyorsunuz. Erkek kardeşinizle ilgili olarak da aynı durum geçerli; kardeşinizin dertleriyle uğraşmak zorunda kalmadan babanızın sizinle ilgilenmesini istiyorsunuz. Bu da imkansız gibi görünüyor, böylece sıkışmış oluyorsunuz. Burada da benzer bir durum meydana getiriyorsunuz. İki haftada bir gelmek istiyorsunuz ama bu istediğiniz sonuçları elde etmek için yeterli olmayacaktır.” Ben olsam Bayan A’nın korkusunu şimdilik gözardı ederdim.

Terapist A: Peki, bunu bir denerim.

Dr. M: Ayrıca hastanızın histerik bir örtüsü bulunuyor. Duygulanımı incelemeye kalkarsanız, duygulanımı öyle dramatik hale sokacak ki, gerçek hislerle bunların dramatize edilmiş halleri ayırt etmekte zorlanacaksınız. Mesela, ben “korku” sözcüğünü nadiren kullanırım, çünkü bu insanları daha da korku dolu hale getirir. Onun yerine “kaygı” sözcüğünü kullanırım. Bu hastalar sizin ikincil sürecinizle özdeşleşirler: Korku duymaya başladıklarında hislerini dramatik hale sokmak veya eyleme vurmak yerine hislerini tahlil etmeyi öğrenirler. Dramayı zaptetmeyi ve kaygı olarak görmeyi öğrenirler.

Terapist A: Ama Bayan A ile bir seans başlı başına bir film gibi. Bu yüzden ondan o kadar hoşlanıyorum.

Dr. M: Çok eğlenceli olabilir. Ama hiç durmayacakmış gibi konuşmaya başladığında elinizi kaldırıp “Bir dakika, bu kadar hızlı anlatırsanız sizi takip etmem mümkün değil. Sizi böyle nefes almadan konuşmaya iten hisler nedir?” diyebilirsiniz. Hislerinden daha doğrudan bir şekilde bahsetmesini sağlayın. Onu ‘kötü’ göreceğinizi düşündüğü için sıkıntısını dramatize ettiği çok açık. Oğlunu yatılı okula göndermedi, ardından terapiyi bıraktı. Ona söylememiş olsanız dahi kendisine dair kötü bir imge beslediğinizi biliyor. Bu durumu sıkıntısıyla geçiştirerek sizi göreve çağırıyor ve biliyor ki ondan nefret etseniz bile bu görev anlayışıyla onu tedavi edeceksiniz.

Grup: Bu şekilde hissediyorsa neden geri geliyor o zaman?

Dr. M: Neden başka bir terapist bulmuyor? Tedaviye kendi isteyerek değil zorla gelmesiyle aynı nedenden ötürü. Terapist A ile ilk görüşme nasıl kötü geldiyse bir başka terapistle daha da kötü olabileceğini düşünüyor.

Terapist A: Bundan sonra kendisini haftada bir göreceğim.

Dr. M: Eğitimimizden başka bir şeye dayanarak uygun bir hipotez geliştirebilecek durumda değiliz henüz. Elimizde yeterli veri yok. Ama, Bayan A’nın tedaviye devam etmesi halinde bu eksiğimiz ortadan kalkacak. Neden ve nasıl bir yıkım halinde olduğunu anlayabilmek için size geri döndü. Şu anki hali kaygılı, depresif, düzensiz mi?

Terapist A: “Delirmek üzereyim, dağılıyorum. Bu tam bir felaket olur, çünkü bütün ailemin temel direği benim. Dağılmamam lazım, ben olmadan hiç kimse hayatını sürdüremez. Durup durup ağlıyorum, gün geçtikçe daha da allak bullak oluyorum,” diyor.

Dr. M: Hastanızın dikkatini çekmeniz gereken nokta, kendi hedeflerine aslında zararı dokunan o hisler. “Babamın ilgisini çekebilmek için tuttum kadeşimi evime aldım. Şimdiyse kardeşim beni deli ediyor ama babamın ilgisini de kaybetmek istemiyorum,” diye ifade ettiği şikayetinin, sorunu bütünüyle ortaya koyduğunu gösterin. Aslında babasının sevgisini kazanmıyor. Baba büyük ihtimalle yalnızca oğlu nedeniyle ilgi gösteriyor.

Terapist A: Aslında o da bunu farkında ama hiç yoktan iyidir diye düşünüyor.

Dr. M: Hiç yoktan iyi midir gerçekten? Eğer öyleyse, neden? Ona sorun. Neden babasından ilgi görmek kardeşine katlanmaya değer onun için? “Kaygı ve depresyon içerisinde” dağılıyor, çünkü bu ailevi durum dile getiremediği müthiş bir öfkeye neden oluyor. Patlayacak olsa, kardeşi evden gidecek, kendisi de babasının ilgisinden mahrum kalacak. Öte yandan, hastanız size bu şekilde sunsa bile, siz patolojik çözümleri gerçek veya uyumsal veya etkili olarak kabul edemezsiniz. Sorun ona: “Kardeşinizi sizde kalsın diye davet etmeden önce bu kadar zorlanacağınızı öngörmüş müydünüz? Onu neden bu kadar istekli bir şekilde evinize çağırdınız?”

Terapist A: Kardeşinin bu kadar rahatsız olduğunu düşünmüyordu diye biliyorum.

Dr. M: Bütün ailenin bunu bildiğine eminim. Sadece bunu düşünmek babasından ilgi görme fantezisini bozuyordu, hepsi bu. Nasıl giderek daha fazla üzüldüğünü ve yaptığını telafi etmek için gereken adımları atamaz hale geldiğini gösterin ona. Kendi çelişkileri ve duyguları dışında ortada somut bir gerçeklik olmadığını gösterin. Mesela, “Babamın benimle işi olmaz,” derse, siz de ona, “Bu fikre nereden kapılıyorsunuz?” diye sorun. Size hikâyesini anlattığında, “Kafam karıştı. Babanızın sizinle ilgilenmediği yönünde anlattıklarınız ile bu ani sevgi hali arasında bir bağ kuramadım,” diyebilirsiniz. Temelde patolojik olan bir çözüme itiraz ediyorsunuz burada. Elbette bunu ona doğrudan aktaramazsınız. Onun yerine, itiraz edin ve irdeleyin. Üç kuruş kâr edeceğim diye beş kuruş zarar ediyor değil mi?

Terapist A: Kesinlikle.

Dr. M: Ama ona soracak olsak “Bu kadarcık ilgi bile hiç yoktan iyidir” der.

Terapist A: Bunun patolojik bir durum olduğunu mu söylüyorsunuz?

Dr. M: Evet. 40 yaşında başarılı bir anne, iki oğlu, iyi bir erkek arkadaşı varken neden aslında yanılsamadan ibaret olan bir şeyin peşinde bunca huzursuzluğa katlansın ki? İlk terapötik hedefiniz, “olmayan bir şey, bir hayal uğruna kendisini heba ettiğini” anlamasını sağlamak olmalıdır. Yüzleştirmek, sorular sormak ve hayatı hakkında düşünmesini sağlamak suretiyle ya tedavi zaten o yönde ilerleyecek ya da o buna direnecektir.

Grup: Ama nihayetinde babasıyla arasındaki ilişkinin bir yanılsama olduğunu fark ettiğinde ve içindeki öfkeye gerçekten temas ettiğinde yaşayacağı terk depresyonu içerisinde bu kaybın asla telafisi olmadığını anlamasını nasıl sağlayacaksınız?

Dr. M: Bu intrapsişik durum çok sonra ortaya çıkacak. İlk olarak, intrapisişik duruma karşı uzun erimli bir savunma olan çevresel etkileşimin icabına bakmamız gerek. Bu fark ediş ve sonrasındaki eylemlerin terk depresyonuna yol açacağından şüpheliyim. Daha fazla bilgiye ihtiyacımız var, çünkü ortaya koyduğu savunma mekanizmaları kocaları, çocukları ve erkek arkadaşı ile iç içe geçmiş durumda.

Terapist A: Erkek arkadaşına çok bağlı. Nedenini bilmiyorum. Bayan A, paranoid değilse de kesinlikle çok şüpheci. Kendisine görüşmelerimizi kaydetmek istediğimi, bu görüşmeleri sonradan dinleyebilirsem bunun tedavi süreci açısından kolaylık sağlayacağını söyledim. Bu aslında kısmen doğruydu; ama kayıt istememin bir diğer nedeni de süpervizyondu. Kayıtları kullanmak istememin bu gerçek nedenini ondan saklamış olmak beni utandırıyor. Ama bunu ona söyleyemem.

Dr. M: Neden?

Terapist A: Buna müsaade etmek ona bir tehdit gibi gelir. Mesela, bir taraftan iyi bir işi var ama kendisini abartılı bir şekilde önemli görüyor.

Dr. M: Hastanızın iznin almak konusunda şüpheleriniz varsa bunu yapmayın. Süpervizyonun yararlı olacağını ve süpervizörünüzün bu kayıtlara ihtiyaç duyduğunu söyleyebilirsiniz. Hastanız kabul etmiyorsa kendinizi bu duruma sokmayın, çünkü bu hem hislerinizi hem de işinizi etkileyecektir.

Terapist A: Görüşmeleri aklımda tutayım, bunu mu diyorsunuz?

Dr. M: Not tutun. Hastanın ağzından her çıkanı değil elbette ama bilgi alışverişlerini not edebilirsiniz, onun söylediği birşeye verdiğiniz cevap ve hastanızın buna karşılık olarak ne söylediği gibi.

Terapist A: Aynı zamanda hem terapiye hem de yazmaya odaklanabilir miyim bilmiyorum.

Dr. M: Bu sorun olur mu? Hasta ödüllendirme birimini size yansıtırken zaten başka birşeyle ilgilenmeye hakkınız yok. Sürekli tetikte ve farkında olmalı, hastanın söylediği her kelimeye odaklanmalısınız, aksi halde hastanızın sinirleri bozulacaktır. Ama not almaktaki maksat sonradan gözden geçirerek tedavi süreci üzerine çalışabilmek. Bunun bir ‘ihlal’ olduğunu size düşündüren nedir?

Terapist A: Bayan A en zayıf noktamı keşfetti ve bunu kullanıyor. Beni bu şekilde kontrol ediyor.

Dr. M: Bir sonraki görüşmenizde kontrolün elinizde olduğundan emin olun. Ne olacağını önemsemeyin. Çekip gitmesi bile iyi olabilir.

Terapist A: Hangi görüşme? Onu bir daha asla göremeyeceğim ki.

Dr. M: Bunu nereden biliyorsunuz? Dahası, neden bu kadar endişeleniyorsunuz? Geri gelmezse, tedavi için yeterli kapasiteye sahip olmadığındandır. Konuşmanın gelişigüzel akışından vazgeçin ve “baskıya” dayanma yetersizliğini sorgulayın. Ona deyin ki “Davranışlarınızın elde etmek istediklerinizle uyuşmadığını gösteriyorum size. Neden bunu bir eleştiri olarak değerlendiriyorsunuz? Neden bunun bir yardım eli olduğunu görmüyorsunuz?”

Terapist A: O zaman anne babasının kendisini hep çok eleştirdiklerini söyleyecektir.

Dr. M: Siz de o zaman dersiniz ki “Ailenizin eleştirileri sizi o kadar hassaslaştırmış ki artık yardım amaçlı söylenenlerle eleştiriyi ayıramaz olmuşsunuz. Kendinizi tanımak çok faydalıdır – şimdi devam edelim.” Kendi yansıtmalarını hastaya sürekli geri döndürün.

Terapist A: Evet ama bu bahsettikleriniz benim alışık olduklarımdan farklı malzemeler. Bunlara da alışmam gerek.

Dr. M: Pekala. Hepimizin kusurları olabilir. Ama bir terapist hata yaptığında hastası onun da kırılganlıkları, zayıflıkları olabildiğini görür. Daha yüzleştirmeci bir tavır sergilediğiniz zaman da bu sefer hastanız sizi yansıtmalarını kabullenmeye zorlayabilir. İşte tam da bu noktada belli bir tür karşı aktarıma karşı uyanık olunmalıdır. Daha sonra, hasta yeniden direnme ihtiyacı gösterdiğinde aynı karşı aktarımı oluşturmaya çalışır çünkü önceden deneyerek bunun işe yaradığını görmüş bulunmaktadır.

ÖZET

Bu bölümde, karşı aktarım konusu -çaresizlik nedeniyle terkedilmekten duyulan korku- ele alınmış, bu karşı aktarımın bir terapisti kendi duygularını rahatlatmak için terapiyi tehlikeye atmak pahasına hastasının ödüllendirici birim yansıtmalarını göğüslemeye nasıl itebildiği görülmüştür.

Karşı aktarım fark edilerek kontrol altına alındığında hastanın asıl sorunları da tespit edilebilir; bir anne olarak oğluyla ilgili suçluluk duyguları ve babası ile erkek kardeşi arasında sıkışıp kalmış olmak. Bu, tedavinin öncelikli hedefini oluşturur ki terapötik ittifakın oluşturulabilmesi için gereken uygun teknik [yüzleştirme] bu şekilde tespit edilir.

Bu tür bir karşı aktarım çaresizliği ve bunun savunması, diğer bir deyişle hastanın ÖNİP yansıtmalarını kabulleniş yaygındır ve anlayış göstermek, arkadaşça davranmak gibi toplumsal veya insani nedenlerle mantıksal zemine oturtulur. Oysa ki, bu mantıklı açıklamalar, terapistin kendisini geçmiş travmalarına karşı korumak için kullandığı yansıtmaların perdesidir. Terapist, aslında hastasını düşündüğü için değil, kendisini kötü hissetmemek için hastaya iyi davranmaktadır.

Devamını okuyun:

http://yayin.psikoterapi.com/index.php?route=product/product&path=60_36&product_id=384

Tahir ÖZAKKAŞ

Hipnotik fenomenlerin hepsinin olmasa bile, çoğunun günlük hayatta arasıra görüldüğünü ve onları herkesin tekrar tekrar yaşadığını hatırlamakta fayda vardır. Bilinçli beklenti sensoryal uyaranlar yaratabilir veya miktarlarını artırabilir. Dövülen çocuk elin vuruşunu gerçek temastan önce hisseder, dişçi sandalyesinde kıvranan şahıs, dönen matkabın dişine temasından önce ağrı duyar. Aksine derin konsantrasyon sensoryal uyaranları azaltabilir veya yok edebilir. Radyo ve televizyonu farketmeyecek kadar düşünceye dalabilirsiniz.

Kendisini tamamen yarışa vermiş bir atlet, müsabaka bitene kadar ağrılı bir yaranın farkına varmayabilir. Ağrılı bir planter verrüsü olan genç bayan, kendisini büyüleyen erkek arkadaşının kollarında neşeyle dans ederken lezyonun hiç farkında değildir, ancak aynı lezyon çalışırken dayanılmaz derecede ağrılıdır. Bu sebeple, bilinçli düşünceler sensoryal uyaranların şiddetini etkileyebilir, fakat hipnotik durumdaki bilinçaltına yönelik düşünceler ve telkinler kadar etkili olamaz.

Aksine, hipnoz sırasında telkinle semptomlar meydana getirilebilir, hemen ortadan kaldırılabilir. Hipnozdaki bir şahıs uygun telkinlerle bilinçaltının güçlü kaynaklarıyla bağlantı kurabilir ve normal bilinçli durumda imkansız olan mental ve fiziksel başarılar gösterebilir. Hasta uzak geçmişte saklı olayları yeniden yaşayabilir veya kasların ve organların gücü üstünde şaşırtıcı hareketler yapabilir.

Kalp ve solunum hızları, kan basıncı, peristaltik hareketler, terleme, mide sekresyonu, mizac değişiklikleri, deri sıcaklığı, menstrüel siklus vs. gibi bazı fizyolojik aktiviteler, doğrudan veya dolaylı telkinle değiştirilebilir. Reaksiyonun kesin şekli hasta hipnozdayken mevcut ruh durumu veya yaklaşım şekline bağlıdır. Örneğin, korku kendisini öfkeden daha değişik şekilde açığa vurur. Bazan, bir analizin yapıldığı esnada, hasta ard arda değişik ruh durumları gösterebilir. Bu, hipnotik durumun dinamik yapısını iyice gösteriyor.

Bir şahıs hipnotik transtayken bilinçaltı hassaslaşır ve etkilenerek harekete geçirilebilir. Hemen göze çarpan temel özellik, şahsın telkine karşı artmış cevabıdır. Hipnoterapinin başarısı hipnoterapistin mantıklı telkinler yapmadaki ustalığına ve yeteneğine bağlıdır. Deneğin bir otomat olmadığı daima akılda tutulmalı ve emirle yöneltilmemelidir.

Hipnotik telkin iki yolla çalışır, semptomlar meydana getirilebilir veya kaybedilebilir. Hemen göze çarpan temel özellik, şahsın telkine karşı artmış cevabıdır. Hipnoterapinin başarısı hipnoterapistin mantıklı telkinler yapmadaki ustalığına ve yeteneğine bağlıdır. Deneğin bir otomat olmadığı daima akılda tutulmalı ve emirle yönetilmemelidir.

Hipnotik telkin iki yolla çalışır, semptomlar meydana getirebilir veya kaybedilebilir. Post hipnotik telkinle normal bir denekte kaşıntı meydana getirilebilmesi ilginçtir. Denek hipnotik transta bir telkin yapıldığında apaçık hatırlar ve çok saçma olmasına rağmen, denek genellikle gerçekten kendisinde kaşıntı olduğunu ve kaşınmaya mecbur kaldığını büyük bir hayretle görür.

Yaptığı fenomenleri hipnozun nasıl ve niçin meydana getirdiğini çok az izah edebilmekteyiz. Birçok teoriler teklif edildi ancak hiçbiri genel kabul görmedi. Birçok psikolojik faktörler işe karışır ve fizyolojik faktörlerin önemli bir rol oynadığı (Muhtemelen bazı kortikal beyin değişiklikleri olduğu) konusunda pekçok kanıt vardır.

Kanıtlar, hipnozun subkortikal aktiviteyi ve diğer korteks sahalarında bağımsız olarak çalışabilen bazı korteks sahalarını ilgilendirdiğini gösteriyor.

A. TEMEL HİPNOTİK ÖZELLİKLER

Hipnotik durum, normal uyanık durumda görülmeyen pekçok farklılıklarla karekterizedir. Bazıları, değişen derecelerde olmak üzere herzaman görülür ve bazı belirtiler de indüksiyon şartlarına ve hipnotize edilen şahsın kişiliğine bağlı olarak olabilir veya olmayabilir.

Bu özelliklerden bazıları şunlardır:

1. Telkine yatkınlık

2. Gevşeme

3. Letarji ve yorgunluk

4. Azalmış ilgi

5. Parastezi

6. İnhibisyonlarda azalma.

1. TELKİNE YATKINLIK:

Normalde hiç ilişki kurulmayan veya direnç gösteren şahıs bile hipnotik durumdayken telkinlere karşı önemli bir yatkınlık gösterir. Telkine yatkınlık, kolay aldanabilme şeklinde yanlış değerlendirilmemelidir. Şahıs daha sonra isteseydi direnmesinin mümkün olduğunu ve sadece kooperasyon gösterdiğini iddia edebilir, fakat telkinleri takiben söylediği fikirlerin önemi yoktur. Bu telkinleri takiben kendiliğinden ortaya çıkan aradığımız etkidir ve şahsın bu noktadaki motivasyonu tamamen ikinci plandadır. Sıradan hasta, ilk seanstan sonra, ona trans esnasında verilen herbir telkini yerine getirmek için kuvvetli bir zorlama hissederek şaşırdığını söyler.

Telkine yatkınlık hipnoz için elzemdir, aksi takdirde en hafif hipnoz safhaları bile oluşturulamaz. Fakat hekim her hastanın, telkinleri birkaç gün çok iyi kabul ettiğini, geri kalan günlerde ise onlara direnç gösterdiğini izler. Hastaların çoğunun telkine yatkınlığı seanstan seansa giderek artar, sonunda bir platoya ulaşır. Fakat herhangi bir hasta bazan herzamanki normundan farklı bir varyasyon gösterir.

2. GEVŞEME

Gevşeme, hipnoza karşı karakteristik cevaptır. Gözlemcinin daima dikkatini çeker ve pratik olarak daima hipnotize şahısta görülür. Ancak az bir kısmı, ilk seans esnasında, gerçekten gevşediklerine inanmayabilirler. Bunlar genellikle ya çok heyecanlı tiplerdir veya hipnotik transta yaşayacakları hisler konusundaki ön yargıları çok mübalağalı olanlardır. Transın bitiminden hemen sonra bunların trans sırasındaki hislerinin bir tartışması yapılırsa, genelde böyle hastalar gerçekte, başlangıçta düşündüklerinden çok daha fazla rahatladıklarını doğrularlar. İlk hipnotik indüksiyonun heyecanı solunum ve nabız hızında geçici bir artışa sebep olabilir. Fakat, bu durumun birkaç dakikadan fazla sürdüğü çok nadirdir. İlk seansın geri kalan kısmında ve müteakip seanslarda bu oranlar azalır ve öncelikle indüksiyon sırasında doğrudan veya dolaylı olarak telkin edilen gevşemeden dolayı sakinleşme meydana gelir.

3. LETARJİ ve YORGUNLUK:

İndüksiyon ilerledikçe hasta giderek artan ölçüde letarji ve yorgunluk gösterir. Bu durum seansın bitiminden sonra en az birkaç dakika sürer. Transı sona erdirmesi istendikten sonra, hastanın tamamıyla hareketsiz kalması ve sonra bir süre rahatsız edilmeden tedavi odasında kalmayı istemesi nadir değildir. Seans sonunda reaksiyon, anksieteden muzdarip hastaların özelliğidir ve hastanın etkili hipnoterapi için çok elverişli bir denek olduğunun iyi bir göstergesidir.

4. AZALMIŞ İLGİ

İndüksiyon ilerledikçe hastanın ilgi sahasında sürekli bir daralma olur. Odaklaşma proçesinin nihai sınırları büyük ölçüde indüksiyon tekniğine bağlıdır. Fakat, genelde tedrici olarak, hipnotistin sesi ve onun telkin ettiği gerçek veya hayali hisler dışında bütün dış ve iç uyaranlarla ilgisini keser. İndüksiyon için görsel uyaran kullanılmasıyla, doğal olarak, önce öteki hissi reaksiyonlarda bir azalma olur, sonra görme sahası sadece indüksiyon cismini görecek kadar daralır ve sonra onun da silinmesiyle trans başarılır. Trans esnasında, hasta normalde onu rahatsız edecek veya taciz edecek uyaranlara ya çok az cevap verir veya hiç cevap vermez. Derin hipnotik durumdaki bazı iyi deneklerde ilgi azalması o boyuttadır ki, ateşli silah patlaması, amonyak buharına maruz kalma, gözlerine kuvvetli ışıklar tutulması gibi güçlü uyaranlara karşı bile hiçbir reaksiyon göstermezeler.

5. PARASTEZİ:

Bazı yaygın hisler hipnotik durumun karekteristiğidir. Özel his, değişik şahıslara, onların kişilik yapılarına ve geçmişteki tecrübelerine bağlı olarak değişir. Karıncalanma hissi, vücutta hafiflik veya ağırlık hissi, hareket ediyor gibi olma hissi, veya akıl vücuttan ayrılıyormuş hissi hastalarım tarafından ençok bildirilen yaygın hislerdir. Ancak başka tiplerin olması da mümkündür.

6. İNHİBİSYONLARDA AZALMA:

Hastanın inhibisyonlarında değişen derecelerde azalma olur. Her hasta, uyanık durumdayken pek uygun bulmayacağı postürler alır. Birçoğu ağzını açar, az bir kısmı sesli sesli ve kuvvetli nefes alıp verir ve diğer bakımlardan çok rahat davranır.

İnhibisyonlarda azalmanın başlangıçtaki spontan belirtilerine ilaveten, şahıs telkinlere cevap verir ve uyanık durumda direnç gösterebileceği veya reddedeceği meseleleri tartışır. Bilinçli durumda relatif olarak muhalif, saldırgan, ilişki kurulmayan birçok hastalar hipnotik transta, dost, cana yakın ilişki kurulabilir olurlar.

B. DİĞER HİPNOTİK ÖZELLİKLER

Hastanın özel psikodinamik dengesine ve indüksiyon tekniğine veya verilen telkinlere göre bir seanstan bir sonrakine değişebilen derecelerde olmak üzere her zaman görülen öteki özellikler şunlardır:

1- Analjezi ve anastezi

2- Katalepsi

3- Poshipnotik telkine yatkınlık

Hipnotik bir seansta gözlemciyi etkileyecek bir özellik hipnozun en hafif safhasında bile hasta tarafından gösterilen dikkat çekici duyarsızlıktır. Hasta seans boyunca en uygunsuz pozisyonu, ne o anda ne da daha sonra en ufak rahatsızlık belirtisi göstermeden sürdürür. Aynı zamanda indüksiyonun başlangıcında mevcut olan diş ağrısı veya başağrısı gibi bir ağrı, seans sırasında kısmen veya tamamen kaybolur. Bu iyileşme seanstan sonra da devam edebilir.

Katalepsi hipnotik durumun bir başka özelliğidir. Hastanın kasları hareketsiz kalır ve postürü bilinçli durumda, imkansız olan bir süre boyunca; zıt bir pozisyonu rahatsızlık reaksiyonu göstermeksizin sabit tutar. Genellikle katalepsi bütün seans boyunca devam eder. Bazan indüksiyon prosesinin başlamasıyla birlikte yavaş yavaş gelişebilir ve seans sonuna kadar devam edebilir, veya bir ya da birkaç geçici olmayıştan sonra daha hızlı görülebilir.

Posthipnotik telkine yatkınlık değişen birbaşka özelliktir. Telkine yatkınlık, tedavi ilerledikçe artar ancak en stabil hastalarda bile ani ve önceden kestirilemeyen değişimler olur. Bazı hastaların hipnotik bir seans sırasında verilen direkt telkinlere direnebildikleri halde, aynı seansta posthipnotik telkinleri hiç direnmeden yerine getirmeleri ilginçtir. Diğer taraftan, hekim bazan, trans sırasında istekle yerine getirilen, posthipnotik telkinlerin (Trans sonrası) yerine getirilmesine direnildiğini görebilir.

C. ORTA VE DERİN HİPNOTİK TRANS ÖZELLİKLERİ

Tedavi işlemi sırasında gerektiği zaman bazan uzman hekim tarafından meydana getirilen birtakım hipnotik feromenler vardır. Genellikle orta derecede veya derin hipnoz durumu gerekir. Bu feromenler şunlardır;

1- Kaybolmuş hafıza bilgilerinin hatırlanması (= Hipermnezi)

2- Yaş gerilemesi (= Age regration)

3- Yeniden yaşatma (= Ekmnezi)

4- Rüya ve fantazi yer distorsiyonu (=İndüksiyon)

5- Zaman, Şahıs ve yer distorsiyonu

6- Hissi hallüsinasyonlar

7- Otomatik yazma ve çizme

8- Somnambulism (Uyur gezerlik)

1- Kaybolmuş hafıza bilgilerinin hatırlanması derin hipnozdaki en etkileyici ve aynı zamanda en kolay meydana getirilen fenomenlerden biridir. Sadece direkt telkin vasıtasıyla geçmişteki olayların dakika dakika ayrıntıları gösterilebilir. Baskılayıcı bir proçesin sonunda kaybedilen hafıza bilgileri de canlı ayrıntılarla hatırlatılabilir. İkna ve öteki psikolojik yaklaşımlar da hekim tarafından sık sık kullanılır.

2- Analitik çalışmada, yaş gerilemesi veya hastanın geçmişteki tecrübelerinin veya yaşının yeniden yaşatılması genelde faydalıdır.

3- Yeniden yaşatmada, hasta daha erken bir yaşa ait olayları, şimdi oluyorlarmış gibi ve orijinal olayın bütün duygusal etkisiyle beraber yeniden yaşar.

4- Derin hipnozda, rüya ve hayal indüksiyonu kolay meydana getirilir ve çok sık olarak hastanın davranışlarını, ihtiyaçlarını, hırslarını ve karşılaştığı zorlukları tayin etmek için kullanılır. Direkt telkin; rüyalar ve hayaller meydana getirir. Seçilen şahıslar, yerler, durumlar, mevkiler, şartların gerektirdiği tedavi ihitiyaçlarına göre en uygun olacak şekilde gerçek veya hayali olabilir.

5- İlk üç fenomenle çok yakından ilgili bir başka husus, zaman, şahıs ve yer distorsiyonudur. Bu, hergünkü rüyalara benzer. Hipnotik durumda, saatler süren hafıza bilgileri veya halusinatuvar tecrübeler dakikalara sığabilir. Aynı zamanda, olay yeni durum icaplarına uygun olarak değişebilir. Hasta mevcut olmayan bir şahsın kişiliğine bürünebilir.

Zaman, şahıs ve yer distorsiyonu şunları sağlar:

1. Ego’nun korunması

2. Bilinçaltına semptom değiştirme veya ortadan kaldırma fırsatı

3. Bilinçaltına bir probleme veya engelleyici duruma karşı kendi çözümünü geliştirme fırsatı,

4. Bilinçaltına iyileşmenin meydana geleceği tarihi önceden tayin etme fırsatı,

Örneğin, bazı rahatsız edici semptomlar için semptom değiştirme olup olmadığını tayin ederken, hipnotik transta yer veya zaman distorsiyonu sırasında, hastaya şöyle sorabilirim;

“Senin bilinçaltına, kaşıntı için, fiziksel eksersizi tam olarak yeterli veya memnuniyet verici bir çıkış yolu ya da semptom değiştirici olarak kabul edip etmeyeceğini soracağım. Şayet bilinçaltın bu değiştirmeyi kabul ederse, sağ işaret parmağını kaldıracak, etmezse sol işaret parmağın kalkacak”. Alınan cevapların, bilinçli durumda alınan cevaplarla ilgisi yoktur ve doğru oldukları nadiren ıspatlanır. Bu durum, memnuniyet verici bir semptom değiştirme elde edmede zaman kazandırır.

6- Hipnoz altında her türlü hissi halüsinasyon mümkündür. Hem pozitif hem negatif hallüsinasyonlar kullanılır. Pozitif halusinasyonlar, hastanın görme, işitme, dokunma, koklama ve tad almayla ilgili gerçekte mevcut olmayan uyaranları algılamasına neden olur. bu hayali bir şahıs, nesne veya durum olabilir. Negatif hallüsinasyonlarda, gerçekte mevcut şahıs, nesne veya durum hastada cevap uyandırmaz. Hafif hipnotik safhalarda bile sıcak, soğuk, hareket, dönme, uçuyor gibi olma vs. gibi hallüsinasyonlar kolaylıkla meydana getirilebilir.

7- Otomatik yazma veya çizme nadiren kıymet taşır. Telkine cevap olarak, hasta otomatik olarak ve farkında olmadan yazar veya çizer. Bu, başka türlü edinilmesi mümkün olmayan materyali sergileyebilir.

8- Uyur gezerlik. Hastanın yorgunluktan muzdarip olma durumu veya tam rahatlamanın vereceği şifanın sağlanmasını gerektirecek kadar ani rahatsız olma durumunda, sonraki tedavinin psikolojik yaklaşımlar ile etkili biçimde tedavi amacı dışında, uyurgezerlik hipnotik trans sırasında nadiren istenerek meydana getirilir. Çok az sayıdaki duyarlı bir kısım hastalar hipnoterapi sırasında, hipnotik seansın etkinliğini değiştirmeden kendiliklerinden uyurgezerlik durumuna geçerler. Böyle kendiliğinden oluşan uyurgezerlik, genellikle hastanın iyileşmesinin ilerlediğinin ve çok memnuniyet verici olduğunun sevindirici bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir.Devamını okuyun

Dr. Corydon HAMMOND Ph.D.

Aşağıda net olarak belirtilen uygulamalar, eğitimcilerin değerlendirmesi için telkinsel seçenekler olarak sunulmuştur.  Sizin kullanacağınız uygulamalar doğal olarak dersin konusuna, mümkün olan zaman, değişik prosedürler ve tekniklerle sizin çalışma rahatlığınıza ve kişisel tecrübelerinize ilintili olacaktır.

Hipnotik indüksiyon uygulamaları

Öğrenciler için değişik türde hipnotik indüksiyon modellemek faydalıdır.  Yazar genellikle göz sabitlemesi, artan rahatlama, katalepsi ve imgelem indüksiyonlarını göstermeye çalışır.  Direnci en aza indirgeme metodu olarak, daha önce hipnotize edilmiş birinin gönüllü olmak isteyip istemediğini sorabilirsiniz.  Bu tarzda gönüllüleri sormak genellikle istekli ve yetenekli süjeleri ortaya çıkartır. Başta sadece belirli sayıda indüksiyonu modellemek ve her biri için kullanılabilecek sözlerin yazılı olduğu kağıtları dağıtmak yardımcı olur.  Üç değişik eğitim görevlisinin kendi tekniklerini göstermesi faydalı olur, böylece öğrenciler stillerin farklılığını görebilir.  Bir sonraki derste ya da aradan sonra, öğrencileri küçük gruplar oluşturarak uygulama yapmaları için zaman tanınabilir.    Yazar yeni başlayan öğrencilere uygulamalarını göz sabitlemesi rahatlamanın arttırılması ve imgelem örnekler (kol düşmesi, göz açılması ve kapanmaması ve Chiasson indüksiyonu, bozuk para tekniği, sözsüz ve şaşırtıcı indüksiyon şeklinde önerilerde bulunur.  İndüksiyon teknikleri hakkında yayın dağıtılır ve süpervizyonu uygulama için daha fazla zaman tanınır. 

Bir sonraki derse gelmeden önce, öğrencilere indüksiyon teknikleri hakkında çalışmaları tavsiye edilir.  Çocuklarla hipnoz çalışan bir uzmanının da katılımcılardan birinin çocuğu ile tekniği göstermesi faydalı olur.  Öğrencilerin kayıt cihazı getirerek uygulamayı ve modellemeleri kaydetmeleri önemlidir.

Uygulama ile ilintili olarak,  öğrenciler için dramatik bir denetimleme yaşatma paha biçilmezdir.  Yeni öğrenciler, ilgilerine rağmen, genellikle şüpheci bir yaklaşıma sahiptirler.  Hipnotik açıdan yetenekli bir gönüllü bulduğunuzda transı derinleştirmek ve eldiven anestezisi yapmak isteyebilirsiniz.  Hatta bunu bir tırnak törpüsü ya da iğne ile gösterebilirsiniz.  Yazar, genellikle katalepsi indüksiyonunu gösterir ardından da bu tekniğin detaylarını tartışır.  Daha sonra öğrencilerden yanlarındaki kişi ile birkaç dakikalığına uygulama yapmaları istenebilir.  (Katalepsi İndüksiyonu)  Tekniğin detaylarını özetleyen ve uygulama için gerekli olabilecek cümleleri içeren rehber dağıtılabilir.  Kaldırma indüksiyonu öğretirken de benzer bir prosedür uygulanabilir:  Uygulama, uygulamanın ilerlemesi; çalışmak için indüksiyon cümlelerinin özeti ve son olarak, öğrencilerin küçük gruplara ayrılarak bu indüksiyonun uygulanması.

Hipnotik Olgunun Uygulaması

Hipnotik olgunun üretimini gösteren videokasetler vardır.  Kişisel bir uygulama, esasında öğrenciler için daha ikna edicidir.   İyi bir süje değişik şekillerde seçilebilir: 1)Öğrencilere Harvard Hipnotik Yatkınlık Ölçeğini verip sonra da yüksek yatkın süjeleri (Puanları 11-12 arası olan) seçmek.  2) Harvard ölçeğini (muhtemelen de ardından Stanford Ölçek Form C’yi) psikoloji giriş sınıfına uygulamak ve sınıf uygulaması ve öğrenci deneyimlemeleri için yetenekli öğrencileri gönüllü olarak seçmek.) sınıftan herhangi bir testten geçmemiş gönüllülerle çalışmak ve yetenekli gözüken ile değişik hipnotik olguları çalışmak.  3) yatkın olduğu bilinen bir meslektaşı ya da sekreteri sınıfa getirerek uygulama.

Aşağıdaki hipnotik fenomenler yeni ve orta seviye öğrencilere göstermek için önemlidir; amnezi, eldiven anestezisi, otomatik hareketler ve kompülsiyonlar, gevşek katılık, hareket edememezlik, zaman çarpıtması, çocukluktaki güzel bir şeye yaş geriletmesi, uyanmadan transta gözlerini açmak ve muhtemel pozitif ve negatif halüsinasyonlar.

Gayri Resmi Grup Yatkınlık Testi

Sınıftaki daha yatkın kişileri belli edecek, ikna edebilir limitli bir deneyim içeren başka bir grup aktivitesidir.  Öğrencilerden gözlerini kapatmaları, kollarını omuz hizalarında öne doğru uzatmaları istenir.  Sol kollarına onu daha da hafifletecek uçan balonlar bağlandığını ve sağ koluna da ıslak kumla dolu ağır bir kova verildiğini hayal ettirin.  Bunları net olarak hayal etmelerini isteyin ve sağ kol daha da ağırlaşırken, sol kolun daha da hafiflediğini söyleyin. İki dakika sonra, sınıftan kollarını oldukları yerde uzatmalarını ve gözlerini açmalarını isteyin.  Birçok kişinin iki kolu arasında fark olacaktır.  Bu imgelemin hipnozda nasıl kullanıldığını göstermek için kullanılabilir.  Bir alternatif prosedür ve öğrencilerden avuçları birbirine bakar şekilde kollarını omuz hizalarında tutmaları istenir ve sonra da ellerini birbirine çeken iki mıknatıs olduğunu hayal etmeleri söylenir.

Sarkaç ile Ideomotor  sinyaller oluşturmanın uygulaması

Genel Ideomotor tekniklerinin uygulanmasından sonra, belirli sinyaller oluşturmak için sarkaç kullanma uygulaması öğrenciler için etkileyicidir.  Süjeye sınıfa ya da çalışma grubunda problemi hakkında hiçbir şey açıklamayacağını söyledikten sonra bir gönüllü seçilebilir.  Tekrar, diğer  öğrenciler etrafında toplanır ve böylece süjeyi net olarak görebilirler.  Süre: 5-10 dakika.

Alternatif İhtiyaç Tatmini Uygulaması

Genellikle, Ideomotor araştırması uygulaması yapılırken, süjenin problemi doğal olarak bilinçdışı ile işbirliği gösterebilir.  Diğer vakalarda, eğitmen bunu ayrı bir uygulama olarak göstermeyi de tercih edebilir.  Genellikle, yazar bu tür bir uygulama için 15-30 dakika ayırıyor.

Yaş Geriletme Uygulaması

Yaş geriletme, riski olmayan bir tekniktir.  Bu yüzden, kişisel yanılsama ve negatif deneyimlerin olasılığı sebebiyle, gerilemeyi geçmişteki güzel bir anı canlandırma ile sınırlandırılmalıdır.  Bir süjeye hipnozdan önce ilkokulunu  sevip sevmediği sorulabilir.  Eğer cevap olumluysa, birinci ya da ikinci sınıftaki anıları ile ilgili bilgi alın.  Hipnotik indüksiyonu takiben, hastanın bilinçdışına, ideomotor sinyaller aracılığı ile, birinci sınıftaki bir deneyimine gerilemenin uygun olup olmayacağını sorun.  Uygun bir cevaptan sonra, hasta sınıfına geriletilebilir ve etrafı hakkında bilgi toplanabilir; duvarlar, değişik sıralardaki arkadaşlarının isimleri, nesneler, öğretmenin adı.  Hipnozdan önce hatırlananlarla, gerileyince ortaya çıkanlar daha sonra karşılaştırılabilir.  Gözlemlenenler hakkında yorum ve sorular için iki- beş dakika izin verin.  Toplam gerekli zaman 30 dakikadır. 

Olumlu Affect Köprüsü: Bir yaş geriletme uygulaması

Affect & Somatik köprü tekniği hakkındaki bir dersi takiben [ ders notu kısmına bakın], eğitimci bu tekniğin daha ileri bir uygulamasını olumlu bir süjeyle gerçekleştirmek isteyebilir.  Gönüllü süje kendini çok rahat, mutlu ve huzurlu hissettiği yakın zamandaki bir olaya geriletilebilir. Bu olumlu hisleri tekrar deneyimledikten sonra, hasta şu anki durumda ayrıştırılabilir ve olumlu hissin affect köprüsüne yaş geriletilir. “ Bu şekilde hissettiğin ilk zamana geri” tahmini gereken süre 20-30 dakikadır. 

Dolaylı Yaş Geriletmenin Grup Uygulaması

Deneyimlerin gösterdiğine göre, bir grup ile yaş gerilemesi yaparken, kontrolün daha az olmasından dolayı dikkatli olunmalıdır.  Aslında yazar, öğrenciler için oldukça bilgilendirici ve eğlenceli olan hipermnezinin kısa bir uygulamasını başarılı bir şekilde kullanmıştır.  Kısa bir (3-5 dakika) indüksiyonu takiben aşağıdaki telkinler verilebilir: “ Çocukluğuna gerilemesi rahat olacaklar,  bilinçdışınızın sizi çocukluğunuzdaki mutlu anılara ve mutlu deneyimlere geri götürmesine izin verebilirsiniz…  Sadece kendine zamanda gerilemesi için izin vererek, daha genç ve daha genç yaşlara… bilinçdışın seni olumlu, mutlu anılara ve deneyimlere geri götürürken…  Ve tam olarak senin ne hatırlayacağından emin değilim.  Fakat muhtemelen eski bahçenin ya da oyuncaklarının mutlu anılarının keyfini  çıkartacaksın……..   Mutlu şeylerin olumlu anıları ve deneyimleri zihninde süzülürken, birkaç saniyeliğine tam gözükebilirler, sanki daha fazla zaman geçirmiş gibi.  Muhtemelen tatildeki ya da en iyi arkadaşlarınla olan mutlu zamanları hatırlayacaksın…  Ya da, ailenin bir araya geldiği zamanlara ait anılar olabilir, ya da bayram sabahlarına ya da küçüklerin büyüklerin ellerini öptüğü o bayram günlerine…. Ya da, bazı güzel doğum günülerine doğru….   Geri gidip gitmediğini merak ediyorum, ya da belki de en sevdiğin televizyon programını hatırlayacaksın….  Küçük yemek pişirme anıları olabilir ya da uyku  zamanı masalları ya da hikaye kitapları….    ya da saklambaç, misket, ya da futbol, evcilik oyunları, ya da çata pat sesleri…  Sadece imgelerin zihninde uçuşmasına  izin ver, mutlu imgeler, çok eski zamanda… belki pamuk şekeri ya da oyuncak silahlar ya da sek sek…. ve bu anılardan şu anki hayatında ihtiyacın olan özel bir şeyi hatırlayacak mısın merak ediyorum.  Belki bir bakış açısı ya da his ya da daha fazla ihtiyacın olan bir şeyin farkına varmak. Ve bu deneyimden onu alabilirsin.  İstediğin kadar zamanın var, sahip olduğumuz kısa zamanda, sonra kendi liderliğinde ve hızınla, kendine uyanması için izin ver, çok çok iyi hissederek.  Bu uygulamadan sonra, sınıf üyelerinin deneyimlerini paylaşmaları için 5-10 dakika süre tanıyın.  Bu uygulama olumlu bir his anlamında ve aynı zamanda öğrencileri hipnotik yaş geriletmenin gücü konusunda ikna etme konusunda, oldukça etkili bir araçtır.  Öğrencilerin hatırladıkları şeyler genellikle onların hoşuna gitmiştir, uzun süredir akıllarına gelmeyen şeyleri hatırlamışladır.

Ego güçlendirme telkinleri modelleme için grup indüksiyonu

Yazar, genellikle 5-10 dakikalık bir grup indüksiyonunu takiben, ego güçlendirme prosedürlerini kullanır.  Huzur yeri kendini bir grup uygulamasında iyi gösteren tekniktir.  Direkt telkinler önerilebilir, öğrencilerin hipnotik çalışmalara karşı artan güvenlerini hızlandırmak için şekillendirilmiştir.  Yazar, sıklıkla dolaylı ego güçlendirme prosedürünü kullanıyor.  Örneğin, süjeyi nasıl konuştuğunu ve okuduğunu hatırlaması için gayri resmi geriletilerek.  İlerleyen zamanlarda,öğrenciler daha önceden başarısız olduklarını düşündükleri konularda, şimdi daha başarılı olduklarını fark ederler.   ve yeni hipnotik yeteneklerini sayesinde geçmişteki zorlanmalarını hatırlamayacaklardır.  Ego güçlendirici metaforlar, grup indüksiyonunda kullanmak için uygundur.

İleri Düzey İndüksiyon Telkinlerinin Uygulanması

Yeni başlayan öğrencilerinkine ek olarak, orta seviye kurslar katalepsi ya da kaldırma indüksiyonlarını görmek (ders notu toplamak)    açısından faydalıdır.  Birçok öğrenci temel seviyede bu prosedürleri tam olarak öğrenmemiştir.  Bir önceki transı, indüksiyon tekniği olarak çağırmak; sorularla birincil indüksiyon uygulamak; Erickson’un direnç için çift taraflı indüksiyonu; ilerleyen anestezi indüksiyonu ve fazla sözel, interaktif bir hipnotik indüksiyon göstermek çok faydalıdır.

Derinleştirme Tekniklerinin Uygulanması

Hipnotik bir halde tüm indüksiyon tekniklerinin aynı zamanda derinleştirme tekniği olarak da kullanılabileceği öğrencilere açıklanmıştı.  Yazar aşağıdaki derinleştirme yöntemlerini modellemeyi  bazı uygulamaların içinde kullanmayı tercih ediyor:  sözelleştirme ve sesin kullanımı (ör., “daha derine” derken sesin alçaltılması);  bağımlı telkinler; vurgulu yönergelerin kullanımı; bölmeler; hasta motivasyonlarını ve ihtiyaçlarını serpiştirmek; aşağı hareketinin kullanımı (ör.merdiven, yürüyen merdiven, asansör); tekrar hızlı indüksiyon için post hipnotik bir ipucu; sessizlik aralıkları; nefes ve sayma teknikleri; ikili görevler ( aşırı yükleme);  görsel imgelem; eli hastanın omzuna koymak (verilen telkinlerle birlikte) ve nazikçe süjeyi daha da derine çekmek (nefes veriş sırasında); otomatik hareketlerin indüksiyonu; sözsüz ve çevresel uyaranların kullanımı (“hızlandırma ve yol göstermek”); katalepsi ve kaldırma.

Grup İndüksiyonları

Gruplar, indüksiyonları genellikle eğlenceli ve öğretici bulurlar.  Aslında, temel bir kursun ilerleyen bölümlerinde, kullanılmaları tavsiye edilir (orta düzey ve ileri düzey basamaklarda da).  Grup uygulamalarını eğitimin ilerleyen zamanlarında kullanma fikri, öğrencilerin deneyimledikçe çözülen korkularını ve şüpheciliklerini ortadan kaldırmak içindir.  Göz açma ve kapama taktiği, artan rahatlama, nefes ve sayma ve izin verici imgelem grup uygulamalarında oldukça kullanışlıdır.  Gruptaki öğrencilerin doğal yeteneklerindeki farklılık ve tercihlerinden dolayı, izin verici indüksiyon yaklaşımları genelde daha da hoş karşılanır.  Grup indüksiyonu sırasında kendi kendine hipnoza girmenin yöntemi için post hipnotik telkin verilebilir.

Hipnotik Yatkınlık Ölçeğinin Uygulanması

Daha fazla araştırma odaklı kurslarda, eğitmen gönüllü bir bireye Stanford Ölçeğini uygulamak isteyebilir.  Alternatif olarak, bütün sınıfa Harvard Grup Ölçeği uygulanabilir.

Ideomotor  Araştırmanın Uygulanması

A) Bu tekniği göstermek için bilinçdışı sinyallerin kurulmasına izin vermek isteyen bir gönüllü var mı diye sorun.  Süjeye sadece sinyallerin kurulacağından ve araştırma yapılmayacağından bahsedilinebilir.  Geri kalan öğrencilerden daha yakına gelmeleri istenir, böylece uygulamayı ve cevapları daha iyi gözlemleyebilirler.  Kısa bir uygulamadan sonra tekniğin cümleleri üzerinde tartışılabilir ve ders notu dağıtılabilir.  Gerekli süre:5-10 dakikadır.

B) Başka bir seçenek olarak, kişisel bir problemi ya da meseleyi araştırmak isteyen bir gönüllü var mı diye sorulabilir.    Doğal olarak, kişisel uygulamada eğitmenin de bilmediği problemin üstünü örttüğü bazı riskler olabilir.  Yazar bir gönüllüye ihtiyaç olacağını ve bu yüzden sınıf üyelerinin bu tür bir uygulamaya  gönüllü olmak isteyip istemediklerini sormayı tercih eder.  Daha sonra, bir aranın ardından, gönüllüler istenebilir.  Riski azaltmanın bir yolu, her gönüllüye halen izleyicilerin arasında otururken, araştırmak istedikleri problem hakkında biraz bilgi vermelerini istemektir.  Daha sonra eğitmen, altında yatan başka problemler olmayan sınırlı ve ilginç bir problemi seçebilir.  Bu tür bir uygulama sırasında, “ söylemek istemiyorum” için de bir sinyal kurduğunuzdan emin olun, ve bu sinyalin ne zaman isterse kullanılabileceğini ve grup  önünde açıklamak istemediği bir şeyde başvurulabileceğini belirtin.  Gerekli süre: 20-30 dakikadır.

Ego-Güçlendirme prosedürlerinin bireysel uygulaması

Öğrenciler, grup indüksiyonu kullanmaya ek olarak, ego-güçlendirme ve telkinler hakkındaki bireysel prosedürleri izlemekten çok keyif alıyorlar.  Bu yüzden biz genellikle bükülmüş bilek tekniğini sıklıkla gösteririz ve metaforik ve direkt telkinlerin kullanımını gösteririz.

Acı Dindirmeye Hipnotik Yaklaşımların Uygulanması

Hipnoz ve acı üzerinde ders verirken, istisnasız mutlaka ağrısı olan bir öğrenci gönüllü olacaktır.  Ağrısı olan biri ile uygulama yapmak genellikle izleyici için etkileyicidir.

Bireysel İmgelemin Değerini Uygulamak

Sınıfa gözlerini kapamalarını ve baş ağrıları  olduğu zamanı hatırlamalarını söyleyin.  Acılarının neye benzediğini hayal etmelerini isteyin, şekli, rengi, boyutları.  “Zihninizde acınızı sembolize eden bir imge yaratın.”  Bir dakika sonra, bu imgeyi kendilerini daha iyi hissetmek için nasıl değiştirebileceklerini sorun.  Bir dakika daha sonra, öğrencilerden gözlerini açmalarını ve deneyimlerini diğer arkadaşları ile paylaşmalarını isteyin.  Bu egzersiz hızlı bir şekilde imgelemin farklılığını gösterir ve onlara başka imgeler empoze etmektense kendi imgelerini yaratmanın önemini belirtir.  Ayrıca, tam bir hipnotik indüksiyon olmamasına rağmen ağrılarının geçtiğini söyleyen öğrenciler de çıkacaktır.

Dirençli bir Süje ile Hipnotik İndüksiyon

Orta ve ileri seviye kurslarda, daha  önceki denetimlemelerde hipnotik duruma gelemeyen bir öğrenci  ile eğitmenin çalışmasını gözlemlemek, öğrenciler için öğretici olacaktır.  Direncin sebeplerini araştırırken bir sarkaç kullanmak da faydalı olabilir.

Rüya ve Yaş İlerletme Uygulamak için Grup İndüksiyonu

Kurs içeriğinde indüklenmiş rüyalar ve yaş gerilemesi varsa grup üyelerine kişisel deneyim yaşatmak için grup çalışması yapılabilir.   Kişisel bir problem ya da sorunla ilgili rüyalar telkin edilebilir, rüyanın onlara çözümle ilgili içgörü  kazandıracağından bahsedilebilir.  Esasında,  yazarın deneyimlerine göre, indüklenmiş rüyalar oldukça zordur ve sınıfın sadece bir kısmı ilginç rüyalar görebilir.  İndüklenmiş rüyaları uygulamak için daha  derin bir trans gereklidir.

Aslında, bir çok öğrenci yaş ilerletme ya da zihinsel gözden geçirme prosedürlerini deneyimleyebilirler.  Yazar sıklıkla öğrencilerine ilerde sahip olmak istedikleri kişisel bir değeri ya da başarmak istedikleri bir şeye odaklanmalarını söyler.  Hipnoz sırasında öğrencilerden arzu ettikleri değerleri gösteren ya da başarmayı istedikleri bir model hayal etmeleri istenir.  Daha sonra, kendilerini istediklerini başardıkları zamanda ilerlerken hayal ederler.  Şunu hatırlatmamız gerekiyor ki ileri depresyonda olan öğrenciler sadece rahatlama kısmının keyfini çıkartmalı ve ilerleme kısmına katılmamalıdır.  Bu, depresyonda olan öğrencilerin geleceği çok olumsuz olarak yansıtmalarına ve daha da ümitsiz ve depresif olmalarına karşı bir önlemdir.

Derin Trans Eğitimi ve Olgusunun Uygulaması

Öğrenciler aşırı isteksiz bir şekilde derin trans olgusunun uygulamasına karşıdırlar.  Yazar genellikle uzun indüksiyon uygular ve derinleştirme ve sonra şu sıraladıklarımızı gösterir: yaş geriletme , kompülsiyonlar, hastayı transtayken konuşması için eğitmek ve gözlerini açması ve transta kalması, pozitif ve negatif görsel halüsinasyonlar, tadsal ve işitsel halüsinasyonlar, zihinsel çarpıtmalar (ör. Resimdeki birinin yumuşakça onlarla konuşması ve bir resimdeki başka birinin ağlaması), zaman çarpıtması ( zaman içinde hızlanmak ve yavaşlamak) amnezi ve otomatik yazım.

Büyük Buluşmalar

Gerçek hastalarla olan çalışmaları gözlemlemek öğrenciler için oldukça etkileyicidir.  Orta ve ileri düzeylerde bazı uygulayıcıları kendi hastaları ile çalışmaları için davet edebilirsiniz.  Daha sonra, öğrenciler soru sorabilirler ve hastalar gittikten sonra yapılan iş üzerindeki mantık konuşulabilir.

Çiftlerde Hipnozun Uygulanması

Konulardan birisi çiftlerin hipnoterapisi olan ileri düzey kurslarda, öğrencilerden birisinden çift hipnoz uygulaması için eşini getirmesi istenebilir  Eşlerden biri sıklıkla öğrenci olan, önce hipnotize edilir.  Hipnotik durumu derinleştirdikten sonra, öğrenci halen transta iken eşini hipnotize etmesi istenir.  Her iki eşi de eğitmen ile iletişim halinde tutacak telkinler verilir ve eğitmen çiftlere birbirlerinin hipnotik seviyesini derinleştirmeleri için yönergeler verir.  Hipnoz sırasında birbirine çok adanmamış olan ilişkideki eşlerle çalışırken, eğitmenin dikkatli olması gerekir çünkü bu deneyimde duygu karışıklıkları olabilir.Devamını okuyun

Tahir ÖZAKKAŞ

Hipnozun tabiatı açısından genellikle bir çok yanlış ve batıl inanç vardır. Bu bölümde bunların bir kısmına değinerek, kafamızdaki sualleri gidermeye çalışacağım

1. Kendimi ve Kontrolümü Kaybedeceğim Düşüncesi

* Önceden de bahsedildiği gibi hipnoz bir uyku değildir. Onun için hipnotik trans esnasında iken asla benliğinizi kaybetmezsiniz. Öylesine rahatlar iç düşüncelerinizle ve deneyimlerinizle o kadar bağdaşırsınız ki, çoğunlukla farkında olduğunuz ümitsizlikleriniz, dalgınlıklarınız önemsiz olur. Bununla birlikte eğer acil bir ihtiyaç varsa veya ele almak zorunda olduğunuz gerçekten önemli bir şey hatırlarsanız normal düşünce şeklinize derhal geri dönersiniz.

İki yüz yıllık bilimsel hipnoz çalışmalarında hipnotik tedavinin başarıları ile ilgili olarak kolayca vazgeçilemeyecek  deliller mevcuttur. Hipnotik trans altında insanların benliklerinin kaybolacağı korkusunu doğrulayacak veri yoktur.

Hipnotik transtan YAŞAYAN BEN İLE DİKKAT EDEN BEN diye iki ayrı şahsiyetten söz edilebilir. Hipnotik transta  tam bir anestezi sağlanabilmektedir. Bu esnada bireyde iki BEN vardır. DİKKAT EDEN BEN, YAŞAYAN BEN’e hipnozun zihinsel hareketleri ile kaynaşma özgürlüğünü vererek her an denetimini sürdürmektedir . Fakat DİKKAT EDEN BEN’e ihtiyaç duyulduğunda, YAŞAYAN BEN’in kontrolünü alarak, görevi ondan devr alır. Cerrahi yöntemlerde hasta cerraha o kadar güvenmelidir ki; operatör bizzat sanki DİKKATLİ BEN gibi hareket eder. Çoğu durumlarda hasta operatörün hareketlerini gönül rahatlığıyla razı olur.

* Hipnozu kullanan bütün insanlar kendi zihinleri içerisinde yaşayan ben ile dikkat eden EG0 arasında zihinsel yarıklıkla ilgili bazı şeyleri tecrübe ettiklerini kabul ederler. Dr. Hilgard öanceden de bahsedildiği gibi normal insanların çeşitli derecedeki zihinsel yarıklıklarından haberdar olduklarını belirtmiştir. Bu nedenle önemli bir konuşmayla meşgul iken, önünüzdeki gün yapmak zorunda olduğunuz bir şeyi hatırlayabilirsiniz ve bunun zihinsel bir notunu alırsınız. Önceden imkansız görünen ve buna benzer şeylerin olabileceğini o anda anlarsınız. İçinizdeki gerçeklik, dışınızda sizi saran gerçekliği yenmişter. Zihninizin ve konsantrasyon gücünüzün aracılığı ile kendinizi bilinçaltı dürtülerin gerçekliğine verirsiniz.

Tanımlamalarınızın son iki ögesini (harici gerçeklerden sıyrılma ve zihin ile meşgul olma) kişilerin uyarıcı anlayışının hayalinden bahsetmenizin vurgulanması.Hipnoz;zihinsel operasyonlarda ve fiziksel fonksiyonlarda çok kısımlı değişiklikler olduğu zaman vuku bulur.Bu değişiklik L yöntemi düşüncesinden, R yöntemi düşüncesinedir.Bu doğrudur fakat ayrıca dıştaki gerçeklerden ve yine bunlara bağlanmaktan kişinin hayal gücünün hareketlerinedir.Esas itibariyle düşündükleriniz ile o kadar çok meşgul olursunuz ki,en azından şimdilik,hiçbirşeyin gerçekten ehemmiyeti kalmaz.Hipnoz tanımlamalarımız son derece karışık  şuura akseden olayların basit gerçeklerini tarif etmek niyetindedir.Hipnozdaki ilk incelemelerden biri hiçbir tanımlama evrensel olarak kabul edilmemiştir.Bu nedenle bizim hipnoz anlayışımız olduğu hakkindaki tanımlamalarımız olabilecek insanla hem fikir olmuştur.Özünün tanımını yapmak için hiç bir teşebbüse girilmemiştir.

Şu andan itibaren hipnozun doğasını anlamış bulunuyoruz.Şimdi onun yaygın bir şekilde görülen yanlış kavranmasına bir göz atalım.Hipnotik trans farklı derecelerdedir.Hipnotik seanslarda bu dereceler tecrübe edilmiştir.Fakat günlük olarak da  hepimiz tarafından bu tip trans olayları yaşanır.

Hipnotik trans altında,insanların işledikleri karışık şeylerin yapılması için zorlandıklarını ve istemeyerek hipnoz altında başkaları tarafından suça itildiğini işitmiş olmalısınız.Mahkeme dahilinde sona erdirildiği halde,bu bazen kurbanın tamamen suçsuz olmadığını göstermez.Avrupa ülkelerinde bazı durumlarda kişi,işleyeceği suçla ilgili olarak   ,haklı çıkma ve sebeb olarak hipnozu kullanmak için planını önceden yapmıştır bile.Hipnoz büyü değildir.Olanlar için sorumluluğunuzu veya ne yapmaya karar verme yeteneğinizi yok edemez.

Kuşkusuz hipnoz,herhangi bir insanın birbirini etkilemesi gibi kötüye  kullanılabilir.Dinleyicilerine hile yapmak için önemsiz korkutmalar yapan yüksek derecede satıcılar ve dolandırıcı insanlar tarafından örnek teşkil edildiği gibi suç için bir alet olarak görülebilir.Hile başarılı olduğunda hipnozun yanısıra diğer bir çok faktörlerde karışmış olur.Bu kadar çok tutumla ilgili durumlara ve birbirini etkileme olaylarına karıştığından beri hipnozu bir suçlu olarak ayırmalıyız.

Bir kez daha üzerinde durmalıyız ki;cinsel problemleriniz için hipnoterapi çalışmaları yaptığınız zaman,daima konrol altında sınızdır.Unutmayınız ki;kendinize  hipnoza girmek için bizzat kendiniz izin veriyorsunuz ve bu nedenle alıştırmanızı (hipnozu) istediğiniz zaman durdurabilirsiniz.Hatta başka biri sizi hipnoz ettiği zaman daima önerilenleri reddedebilir ve ihtiyacınıza uymak için onları (Önerileri)  değiştirme özgürlüğüne sahipsinizdir. Bu özgürlüğü “Bağımsızlık Beyannemesi”  olarak isimlendiriyoruz.Böyle bir beyanname hipnoterapi hastalarımızdan L. tarafından yapılmıştır. Hastamız L’ye enürezis noktürna tedavisi için hipnotik seanslar uyguladığımız esnada,çeşitli imajlar vererek hayali sahneler yaratıyorduk.Bu sahneler sonuçta bazen bizim istediğimiz tipte sahneler değilde hastanın istediği tipte sahneler oluyordu. Bu da gösteriyor ki; hasta ne kadar transta olursa olsun bilinç altından gelen düzenleyici etkilere her zaman açık bulunmaktadır.

Konu ile ilgili literatürden derlediğimiz diğer bir vaka örneği Tack idi. Konu ile ilgili şöyle bir bilgi veriliyordu. ” TACK evvelce başka birisi tarafından hipnotize edildiğini bize söyledi.TACK’ın bir müzisyen olduğunu bildiği  hipnotizma için müziği düşünmekten hoşlanacağına inanıyordu ve ona bir konserde en sevdiği müziği dinleme hayalini gerçekleştirmesini önerdim.Daha sonra ona,her bir aletten gelen zengin seslere yoğunlaşmasını söyledim.Mamafih,o gün TACK müziğe hazır değildi.Bu nedenle,güzel sesler hakkında onunla konuşuyorken,Tack kendisini bir sanat müzesinde hayal etmeye başladı.Zihninde kendisini koridordan koridora hareket ettiği,heykellere,tablolara ve sanat eşyalarına hayran olduğunu gördü.Bu bizim mücadelemizi destekleyen yaygın olaylardan birisidir.”Hiçbirkimse hipnoz altında kontrolünü kaybetmez veya kaybolmaz.İnsanlardaki hipnotizma araştırması yaptıkları bağımsızlık duygularını beyan etmişlerdir.

2. Hafızamdaki Kötü  anılarla Temasa Geçeceğim , Onlar Hakkında Düşünmesem Iyi Ederim

Bilakis,hipnoz vasıtasi ile istenmeyen düşüncelerle üzülmemeyi öğrenebilirsiniz.Gerçekte kendi kendini  hipnotizma ile (Selfhipnozis) geçmişinizi düzeltmeyi bile öğrenebilirsiniz.

Kendi kendine hipnoz ile geçmişinizi,şimdiki bilgi,diğer amaç ve tecrübeleriniz ile uyuşturabilirsiniz.Geçmişteki tecrübeler,hareketler ve olaylar hatıranızın yalnızca bir parçası olduğu için,istediğiniz herhangibir şekilde düşünebilmek için kendi kendinize hipnozu kullanabilirsiniz.Belkide geçmişte eski olayların anısından rahatsız olmuşsunuzdur.Zihnininzde geçmişinizdeki mutsuz tecrübeleri yeniden yaşayarak,bununla uyan olumsuz düşünceleri başlatırsınız.Fakat kendi kendine hipnoz ile daha sonra öğreneceğiniz gibi geçmişinize dönebilir.Şimdi ki kuvvet ve aklınızla onları düzeltebilirsiniz.

Konu ile ilgili literatürden aldığımız bir vakayı burada nakletmekte yarar var.

“Sonny,hipnoz kullanarak geçmişini düzeltebilen bir insan örneğidir.Korkunç olay olmadan önce,Sonny geçmişindeki büyük bir olaydan dolayı pişman olmayan,iyi,uyumlu mutlu bir insandı.Maria ile sağlıklı bir aşk hayatından hoşlanarak onunla ciddi bir şekilde flört ediyordu.Bir gece onunla sevişmeye başladı ve o kadar heyecanlandıki hemen hemen kendisini kontrol edemiyordu.Sevişmeye başladıktan sonra,ona coitusu denediği zaman ilk önce bunu çok zor buldu.Fakat bunu üsteledi.Bir dakika sonra doyuma ulaştı.Memnunluk verici bir yorgunluk ve doymuş bir hisle yana devrildi,ondan sonra kavga başladı.Maria doyuma ulaşamamıştı ve kızgındı.Sonny’ye son iki veya üçüncü sevişmelerinde bencil ve saygısız olduğunu söyledi. Onun,eskiden çok saygılı ve sevecen olduğunu fakat son günlerde bu halin değiştiğini hissetti.Sonny,Maria’nın birdenbire parlamasından şoke olmuş ve incinmişti.Kızgın ve gücenmiş bir erkeğin gurur ve kibriyle,Maria’nın evinden hiddetten köpürerek çıktı.Ertesi gün korkunç olay olmuştu.Sonny onu bir daha görme şansı olmadan,Maria bir araba kazasında öldü.

Hipnozu kullanarak Sonny zihni ile temasa geçmeye başladı ve güçlülük duygusu ile yüzyüze gelmeyi becerebildi.Birlikte geçirdikleri son gece hakkında bu kadar çok suçluluk hissetmeseydi,Maria’nın ölümünü kabul edebileceğinin ve hayatının geri kalan bölümünü iyi geçirebilmenin yolunun,Maria ile bitirilmemiş işini tamamlamak olduğunu anladı.Hipnoz altında özellikle yaşadıkları son olayı tekrar oynadı.Zihninde,kızgın bir şekilde hiddetlenme yerine ondan özür diledi ve Maria özürünü kabul etti.Daha sonra,yavaşça ve şefkatle,Maria doyuma ulaşıncaya kadar seviştiğini hayal etti.Suçluluk duygusundan kurtulabilmek için,sadece mantıklı ve objektif tarafını yeniden cezalandırdı ve kendisini affedebildi.Zihninde hayatını mahvedeceğini tehdit eden hatırasını değiştirdi. ”

Diğer bir vaka örneği nde ise ilginç  bir hatıra yatıyordu;

” Margia,hipnoz vasitası ile geçmişini düzeltebilen 54 yaşında bir kadındır.Bir gece,Margia 8 yaşında iken,çok sevdiği büyük babası,evse kimse olmadığı için ona bakıyordu.Televizyon seyrederek birbirlerine sarılmışlardı.Margia büyük babasının kendisini okşadığını hissettiği zaman,ilk önce korkmuş ve ne yapacağını bilmemişti.Daha sonra büyükbabasının dokunmasının kendinde memnunluk verici ve bilmediği duyguları harekete geçirdiğini anladı.Korkmuş ve şaşırmıştı.Her nasılsa büyükbabasının yanlış birşey yaptığını biliyordu.Sıçradı ve ileriye oturdu.Büyükbabası ona tekrar dokunmayı denemediği halde,ona bu olay hakkında birine birşey söylerse onu artık sevmeyeceği şeklinde uyardı..Margia bu olayı mümkün olduğu kadar gizledi.Margia aşk hayatına girinceye kadar ve hiç doyuma ulaşmadığını anlayıncıya kadar o gece hemen hemen unutulmuştu.

Margia evlendi ve iki çocuğu oldu.Fakat uyarıldığı an boyunca kendisini doyuma ulaşacağı noktada sıkıyordu. Sorununu çözmek için bir çok psikoterapi metodlarını denedi ise de hiçbir sonuç alamadı.Daha sonra  hipnozu denedi.İlk önce zihninde olayı tekrar yaşadı.Genç bir kız iken yaşadığı olayları ve duyguları anlamaya başladı.Korku,suç ve zevk karışımı hayatını kaplayarak ayrılmardığını şimdi görmüştü.Hazır olduğunu hissettiği zaman,çocukluk hafızasında kendi kendine yeni bir karakter oluşturdu.Şimdi olgunlaşmış bir kadın olmuştu.Ondan hemen sonra Margia her zaman o vakayı hatırladı ama aynı zamanda o olaydan kurtulduğunu da düşünürdü.Çocukluk döneminde başından geçen bu rahatsız edici olaydan 40 yıl sonra bu olayı iyi yönde değiştirebiliyordu.Margia hisleri ve hatıraları ile anlaşmaya varması ile aşktan ve cinsel ilişkideki heyecandan hoşlanmak için kendi kendine yavaş yavaş söz verebiliyordu. ”

Size şunu söz verebiliriz ki,hipnoz yardımı ile eğer sorunlarınızı yani istenmeyen hatıraları atmaya hazır olduğunuz zaman hipnoz ile onlara kolaylıkla göğüs gerebilirsiniz.Hipnoz ile her zaman kontrol altında olursunuz.Ve hipnoz size hafızanızda olan sorunlardan nasıl kurtulacağınızı öğretir. Bu tip kötü anıların etkisi altında olan bir çok hasta bize başvurarak yardım talep etmiştir.Özellikle çocukluk döneminde geçirilen ve kimse ile paylaşılmayan hatıralar bir çok mutsuz evlilik yaratmıştır.

3.Hipnoza Girdikten Sonra Hipnozdan Çıkamayacağım

200 yıldan bu yana hipnoz ilmi meydana getirildi ve milyonlarca insan hipnoz edildi.Milyonlarca insan da self hipnozu kullanmaktadır.Hipnoseksi kullanmaya başladığınız zaman,başlamadan önce bir limit koymak isteyebilirsiniz.Hipnotik durumdan yavaş yavaş uykuya geçmek için bir kaç dakika  hafif uyku almadan sonra pratiğinizi bitirmek için karar vermiş olabilirsiniz.Diğer bir deyişle zihni bir noktaya toplamakla hipnoz edildiğinizi istediğinizden daha uzun hatırlamayacaksınız.Sizin zihin saatiniz öylesine kusursuz olacak ki, uykunuzu istekli bir şekilde istediğiniz dakikada uzaklaştırabileceksiniz.Tecrübeli bir hipnolog insanları basit düşüncelerden dönderir ve onların ne zaman ne yapacağını öğretir. Hipnozda en kolay şey,hipnozdan çıkmaktır.

Akıllı bir hipnologun eli içinde hipnoz  hoş ve çok eğlenceli olabilir.

4.Hipnozitörün Elinde Oyuncak Oluyor muyum?

Bu tip bir kuşkuyu taşımakta elbette haklısınız. Hele hele ülkemizde şarlatanca hipnoz uygulamalarını gördükten sonra… Bilindiği gibi bir bilim olan hipnoz, ülkemizde üniversitelerin dışına atılmıştır. Üniversite dışındaki bir kısım insanlar, hipnozun bazı fenomenlerini kullanarak insanları etkilemek istemişlerdir. Hipnotik indüksiyon tekniklerini çok iyi kullanan, bu özel yetenekli şahıslar sık sık şovlara çıkmaktadır. Bu şovlar esnasında seyirciler arasında fiziksel ve mental olarak uygun gördükleri kişileri seçerek, onları hipnotik transa sokmuşlardır. Bu sujeler üzerinde akla gelmeyecek şaklabanlıklar yaparak, seyircileri gülmekten kırıp geçirmektedirler.  Erkekleri kadın cinsiyetine sokmak, kadınlara erkekçe davrandırmak,sujelerin vücut organlarını kaybettirerek onların şaşkılığını seyretmek,isimlerini unutturmak ve bebeklik dönemlerine göndermek izleyiciler için oldukça ilginç ve enteresan olsa gerek.

İşte bu olumsuz gözlemleri taşıyan sujeler, hasta olarak gittikleri hipnologlarında kendilerine bu şekilde davranacağını düşünerek ileri derecede rahatsız olmaktadırlar.

Bilim çerçevesinde insanlara yardım ve hipnotik fenomenlerin bilimsel araştırmasını yapan gerçek hipnologlar için böyle bir şey elbette söz konusu değildir.

5. O Kadar Güçlüyüm ki; Beni Kimse Hipnotize Edemez

Eğer hayal görebilirseniz, hipnotizmadan faydalanabilirsiniz. Fakat daha önce belirtildiği gibi istemeniz gerekir. Hal ve hareket ve motive olma İ.U.T.Y. için gerekli özellikleridir. Hipnotizma hakkında olumlu ve açık bir tavrınız olmalıdır ve sıkı çalışmak için motive edilmeniz gerekir. Eğer çok güçlü iradeli ve mümkün bir şekilde hipnotizma edilemeyeceğinize inanıyorsanız o zaman haklısınız. Hipnotizma için uygun bir aday değilsiniz. Daha çok geleneksel hipnotizmanın, bazı taraftarları hala bazı insanların kolaylıkla hipnotizma edilemeyeceklerini söylüyorlar. Yine de son zamanlardaki araştırma, kişinin hipnotizma olabilmesinin konuyla ilgili olmadığını ve hipnotizmanın başarısının bir dereceye kadar hipnotizmacıya bağlı olduğunu tasdiklemişlerder. Hipnotizmacı hipnotizmayı öğretme hünerine sahip midir? Hipnotizmacı kişinin ihtiyaçlarıyla düşünme tarzını birleştirebilecek kadar yetenekli midir? Eğer hipnotizmacı bu ölçüleri karşılıyorsa, normal zekalı ve sağlak bir zihinsel sağlığa sahip herhangi bir kişiye hipnotizmayı kullanmayı öğretebilir.

Bazı insanlar hipnoz edilmekte direnirler. Çünkü onlar tasavvur etme kabiliyetinden mahrumdurlar. Bu iddiayı yapan insanlar, genellikle tasavvur etmeyi kişinin kafasında açık açık bir şeyler görmek anlamına geldiğine inanırlar ki; bir kuruntu gibi onun gerçekten oluştuğuna yemin edecekler. Bu da bizim tasavvurla anlatmak istediğimiz şey değildir. Oturma odasında değilken orayı ayrıntılarıyla tarif edebilirmisiniz? Mobilyaların nereye yerleştirildiğini izah edebilirmisiniz? Duvarın, döşemenin, tavanın rengini söyleyebilirmisiniz? Kapılar, pencereler ve hipnotizmanın bir çok yararlarını görebilirsiniz. Eğer diğer yandan oturma odanızı aklınızın gözüylü gözden geçirirseniz siz oturma odanızı düşünürken biz aklınıza gelen duyguları,sesleri, kokuları tadları araştırabiliriz. Her insanın benzer bir şeyin bahsine karşı bir tepkisi vardır. Konu ile ilgili hafızasında bir hatırası vardır. Bu hafıza acı, tatlı veya nötr olabilir.  Diyelim ki onu söylerken akla gelen şey; sevdiğiniz, rahat sandalyedeyken sahip olduğunuz rahatlamış ve gevşemiş bir duygudur. Bunun hepsi sizin hayal etmenize yardımcı olmak için bize gereken şeylerdir. Biz kendinizi rahat duygunun içine sokmanızı , üzerinde elinizin basıncını hissederek, sandalyeye dokunarak onun hakkında düşünmenizi söyleyeceğiz.  Diğer bir deyimle bize verdiğiniz ilk işaretle mümkün olduğu kadar çok dokunarak sizin, diğer iç duygularınız ortaya çıkarmanıza yardım edeceğiz. Siz yumuşak sandalyede kendinizi ne kadar dinlenmiş hissettiniz, bahsettiğiniz ve biz bu esnada diğer duygulara geçtik; Görerek, duyarak ve koklayarak hayalin özel bir kullanımı olan hipnotizma, hayalı gerektiren zihnin diğer görevleri kadar doğaldır.

Hafıza diye adlandırdığımızın şeyin ç,oğu  sizin hayal etmeyi kullanıdığınıza bağlıdır. Arabayı park ettikten sonra onu nereye park ettiğinizi gösteren zihinsel bir fotoğrafa güvenmeden onu bulamazsınız. İnanıyoruz ki öğrenmeye istekli herhangi bir kişi hipnotizmayı kullanabilir. Hipnotizma deneyiminde ve onu harekete getiren motive olmada, güveniniz olduğu sürece. Marquis de Puysegur’unda dediği gib hipnotizmayı öğrenebilir ve faydalanabilirsiniz.

6. Korkarım Hipnotizma İrade Gücümü Zayıflatacak

Bu iş önceden bahsedilmiş olan kontrol kaybetme korkusuyla ilgilidir. Aslında bunun tam tersi doğrududur. Hipnoz vasıtasıyla daha çok kontrol kazanmanıza yardımcı olan yeni bir akıl kullanma yöntemini öğreneceksiniz. Bu daha önce yapamadığınız bir şeyin, nasıl yapmanız gerektiğini  öğreneceğiniz büyük irade gücü ve kontrolun bir işareti değil midir? Bu hipnotizmayla olan şeydir. Dişçiden korkan kişi diş etini ve dudağını bu uygulamayla uyuşturduğu için sakindir veya senelerdir kendi erken boşalmasından korkan kişi şimdi aşkın her çeşidinden zevk alabiliyor. Hatta bir zamanlar bir problem olan şeyi düşünmeyerek ve aşkı hissi ve fiziksel olarak yaralayıcı bulan kadın şimdi vücudunda daha önce tasavvur etmediği duyguların her ince detayından zevk alıyor. Ne kadar sık hipnotizmayı kullanırsanız o kadar kolay bir şekilde hayatınızın diğer bir çok alanlarını kontrol edebilirsiniz. Nasıl dinleneceğinizi, sizin aklınızı, her yerde nasıl rahat olabileceğinizi öncekinden daha çok hayatınızdan nasıl zevk almanız gerektiğini öğreneceksiniz.

Hayattan zevk alma kabiliyetinizi maksimuma çıkararak ve herhangi bir endişe olmaksızın aşktan zevk almanızı sağlayacak olan enerjiyi  vererek hipnotizma sizi güvenle dolduracaktır.

7. Hipnoz Dinime Aykırıdır

Bir çok kilise, hipnozu lanetlemiştir ve haklı olarak doğrudur. Çünkü onların uygun görmedikleri durum burada kullanıldığı gibi hipnotizma değildir. Fakat geçmişin büyülü (sihir ile yapılan) hipnotizmadır. Svengali tedavileri ve şuuru kaybetmelerini merak etmektedir. Ve hiçbir bilinçli dini lider, bireye kendi bilgisini nasıl ilerleteceğini ve hayattan tamamen nasıl zevk alacağını öğreten bir disiplini red edemez. Hipnotizmanın günümüzde geçerli olan tarafı karşılaştırıldığında hep tarafsız dini liderler onun hakkında daha çok bilmek için bir istek ve ilgi göstermişlerdir. Hipnotizma kelimesinin bir çok olumsuz çağrışımları olduğunu tesbit ettik. Bundan dolayı belki de onun yerine kullanılabilen diğer terimler vardır. Bu kelime yine de yanlış manalara gitmektedir. Çünkü hipnotizma (Yunancada hipnosdan gelen) uyumak (uyku) anlamında değildir. Diğer tanımlayıcı terimler daha doğrudur ve olumsuz çağrışımlar tarafından daha az manasından ayrılmıştır. Hayalden, dinamik tasvirden uyanarak önderlik edilmiş tasavvurlardır. Bazı ülkelerde özellikle Türkiyede tedaviye ilişkin kullanımı değiştirilerek hipnotizmayı eğlence dünyasına göndermek için bir çaba bile harcanmaktadır.

Bütün dinler, özellikle de islamiyet mensuplarının akıllarının karıştırılmasını elbetteki istemez. Burada çok önemli bir husus mevcuttur. Bıçak kasabın elinde uygun yararlı bir alet iken, bir kaatilin elinde  kötü emeline ulaşması için bir vasıta olacaktır.

Hipnotik transta telkin alabilme kaabiliyeti oldukça yükselmektedir. Bireyin fıtri duygularını gözönüne alan bir hipnolog, kişiyi istediği yönde eğitebilir. Veyahutta, sujenin kişiliğine uygun çeşitli imajinatif senaryolar ile kötü şeyler yaptırabilir.

Bu durumda yapılacak tekşey, birey hipnologunu seçerken, inançlarına uygun birini seçip ondan sonra teslim olmalıdır. Burada bilimsel gayret gösteren ve hastalarına şifada yardımcı olan tüm hipnozitörlerin çalışmalarını saygı ile karşılıyorum.

Ancak; hastanın spesifik problemlerini tedavi etmekten öte, onu bireysel dini inanç ve kabullerini değiştirme konusunda telkin yapabilecek kişilerin de olabileceğini hatırlatmakta yarar  görüyorum. Çünkü bireysel inançların zıddına, beyin yıkama niteliğinde verilecek telkinler kişide büyük çatışmalar doğurarak, bireye büyük zararlar verebilir. Sorumluluk, hipnozitörünü seçen bireydedir. Devamını okuyun

Sık sık, bir insanın karakterini tanımlamanın en iyi yolunun, kişi karşılaştığı zaman kendini en derin ve yoğun biçimde aktif ve canlı hissettiği belirli zihinsel ve ahlaki tutumu arayıp bulmak olacağını düşünmüşümdür. Bu tip anlarda içeride konuşan ve “Bu gerçek benim!” diyen bir ses vardır.

Karısına bir mektupta William James, 1878

Gerçek Kendiliğin Gelişimi

James F. Masterson

Kendilik kavramı uzun zamandır gündemdedir. Şair ve filozoflar kendilik kavramını ele almışlar ve antik çağlardan beri düşünceli erkek ve kadınlar kendi gerçek doğalarını ve yaşamlarının amacını her durup düşündükçe bu konuyla ilgili yazmışlardır. Freud uygulama yapmaya başladığından beri psikologlar ve psikanalistler en az yüz yıldır kendiliği analiz ediyorlar; ve geçen yüzyıl içinde özellikle Freud ve Jung’un psikodinamik teorileri kitleselleştirmeleri, kendiliğin temel psikolojik unsurları tartışmasının popüler literatüre girmesine izin vermiştir. Geçen 25 yıl içinde kendilik kavramının neredeyse ulusal bir obsesyon haline gelişini izledik. 1960’ların “kendine ait olanı yap” öğüdünden 1970’lerin Bencil Kuşak’ına, Christopher Lasch’ın deyimiyle “narsisizm kültürü” tüm alanlarda popüler düşünce oldu. Kendilik ifadesi, alternatif yaşam tarzı, yeni video teknolojileriyle gelen artistik patlama, 1980’lerin “yeni çağ” dönüşümsel terapileri bize sıkça Polonius’un Leartes’e verdiği “kendine dürüst ol” öğüdünü hatırlatır.

Kendilik üzerine bir çok aldatmacadan sonra bu konuda ikinci bir kitaba ihtiyacımız yoktur diye düşünülebilir. Eğer insanlık tarihindeki herhangi bir kuşak kendiliğin amacı ve doğası hakkında bir uzman ortaya çıkaracaksa bu bizim kuşağımız olmalıdır. Ancak şairler, filozoflar ve hatta birçok psikoterapist kendiliğe klinik açıdan yaklaşmıyorlar. Onlar kendiliğin kökenleri, gelişimi ve kapasiteleri açısından analitik olarak çalışmamış olsalar da çalışmaları ilham verici, poztif ve motive edici olabilir. Analistler teorik ikna ediciliklerine bağlı olarak, kendiliğin psikolojik karmaşıklığını, erken çocukluktaki gelişimini ve kişilikteki işleyişini incelemek pahasına kendiliği küçümsemek ya da önemle vurgulamak eğiliminde olmuşlardır.

Psikoanalistlerin babası olarak Freud, bu alandaki erken öncülere sadece kaba hatlarıyla kendilikle ilgili çalışamaları cesaretlendirecek yolu açmıştır. Freud başlıca içgüdüsel dürtülerle –cinsellik ve agresyon- ilgilenmiş ve kendilik konusunu az çok hafife almıştır. Normal gelişimdeki ve nevrozların gelişimindeki ödipal çatışmanın ve kastrasyon kaygısının etkileriyle ilgili çalışmaları sırasında Freud pre-ödipal gelişiminin ana hatlarını belirlemiş ve bu yüzden kendiliğin pre-ödipal gelişimini kabataslak tanımlamıştır; ödipal safhasını inceleme araştırmaları enerjisinin büyük bir kısmını almış ve kendiliğin erken gelişiminin ileri ve daha derin araştırmaları başkalarına kalmıştır.

İlk psikoanalistler Freud’un yolunu kendilik üzerine dolaylı olarak çok şey söyleyerek ve yazarak takip etmişler, ancak nasıl yapılandırıldığını ve nasıl işlediğini anlamakla ilgili net olarak odaklanmış bir çalışma yapılmamıştır.

Psikoanalist nesillerinin kendilik konusunun çok dışına çıkmalarına yol açan bir faktör de, yakın zamanda Bruno Bettelheim tarafından işaret edilen talihsiz gerçek, Freun’un “ruh” diye adlandırdığı kendilikten bahsettiğinde bu terimin çeviride anlam kaybına uğramış olmasıydı. Onun ünlü “… ruhun üç yetki alanı,” daha uygar terimlerle ben, o, ve ben-üstü, ego id ve süperego olarak tercüme edilmiştir. Freud’un ”ruhun yapısı” olarak adlandırdığı “zihinsel aygıt” ve “zihinsel organizasyon” ibaresi “ruhsal organizasyon” olarak tercüme edilmiş ve tüm bunlar Freud’un insan ruhunun gizemi üzerine değil insan zihninin mekaniğiyle alakadar olduğu izlenimini beslemiştir1. Terimin on yıllar içinde kaybolmuş olması ironiktir, çünkü kendi psikoanaliz sisteminin anlaşılması için kişinin ruh veya kendilik açısından düşünme zorunluluğu Freud inancıydı.

Freud “kendilik” ile ilgili konuşurken ich kelimesini iki anlamda kullanmıştır: Bütün insan olarak kendilik ve basitçe zihnin egosu veya temsilcisi olarak kendilik. Bu iki kavram, kendilikle ilgili psikoanalitik felsefesinin iki ayrı okulunun oluşmasına ilham ederek bugüne kadar gelmiştir. İki kavram arasındaki fark, 1912’de Freud ve Carl Jung’un arasındaki klasik bölünmede göze çarpan bir biçimde tanımlanmıştır.

Her ikisi de insanın psikozu neden ve nasıl geliştirdiğine ilgi duymuş, ancak hayatın erken dönemiyle ilgili farklı problemleri hedef almışlardır. Freud’a göre psikotik, ödipal evreye ulaşmış ve sonra ödipal çatışmanın –anneye olan cinsel düşkünlük ve ardından gelen baba ile rekabet- fazla tehditkar olduğunu keşfederek çatışmadan kaçınabileceği pre-ödipal evre öncesine regrese olmuştur. Jung, diğer bir taraftan psikotiğin kendiliğinin hiç bir zaman ödipal düzeye ulaşmadığını, gelişimin kendiliğin asıl kaygısının anne ile kendi kimliğinden meydana gelme girişiminde bulunduğu pre-ödipal evrede tıkandığını hissetmiştir. O zamanlar, Jung büyük olasılıkla gerçeğe Freud’dan daha çok yakındı.

Jung kişinin birliğe, bütünlüğe ve en üst insani emellere olan gereksinimini ifade eden kendiliği ilksel imge veya arketip olarak vurgulamıştı. Bütünlüğe olan bu odak, psikoanalitik felsefenin holistik (bütüncül) okulunun ne halini alacağını tanımlamıştır ve Jungcular için intrapsişik esastan, ego, id ve süperegonun ve onların çatışık rollerinin öneminden başka bir yöne doğru değişimi başlatmıştır. “Bütün insan” genel kanısının eşiğinde olunduğu zamanlarda, bütün kendilik kavramı erken dönem gelişimin bilinçdışının içeriğine katkısını küçümsemiştir. Bu, bireysel insanın özgün intrapsişik yapısından bir şekilde bağımsız olarak çalışan kolektif bilinçdışını birincil öneme yerleştirerek, bilinçdışını kişisel ve kolektif bilinçdışı olarak ayırmıştır. Böyle yaparak Jungcular, tüm insanların ortaklaşa paylaştığı bilinçdışı yapılarına karşı bireysel bilinçdışının derinliğini önemsiz göstermişlerdir.

Diğer taraftan Freudcular, zihnin bir temsilcisi olan ego olarak ich üzerine konsantre olmuşlardır. Onların kendilik kavramı, soyut bir teşekkül ya da neredeyse kişinin bireyselliğinden kopmuş bir dizi mekanik prensiplerle çalışan bir temsilci gibi olmaya eğilim göstermiştir2.

Yakın zamanlarda Hartmann ve Jacobson gibi Freudcu ego psikologları arasındaki bir akım, bu can alıcı kanıyı yeniden canlandırarak ve id, ego ve süperegonun klasik teorisi bağlamı içine yerleştirerek, kendilik fikrini Freudyen kurama tanıtmıştır. Bununla birlikte, vurguları hala kendiliğin daha özel, yaratıcı yönleri üzerine odaklanmış değildir.3

Gerekli olan, Freudyen okulun vurgusunu erken dönem gelişimin intrapsişik yapılar (ego, id, süperego) üzerindeki karmaşık etkilerini, kişisel sübjektifliğin ve daha holistik (bütüncül) teorilerin yaratıcılığının tanınmasıyla birleştiren bir yaklaşımdır. Daha bütün bir kendilik -benim adlandırmamla gerçek kendilik- kuramı, Freudyenlerin azımsadığı (başarılı terapinin esasının bir parçası olarak değil ikinci derecede olan getirileri olarak değerlendirdiği) bireyin yaratıcılık ve öznel deneyim yönleri kadar Jungcuların gözden kaçırdıkları intrapsişik derinliği de hesaba katmak zorundadır. Bütün insanı vurgulamak için ne egonun öneminden çekinmemizin, ne de yaratıcılığın serbest bırakılışınının terapinin başlıca bir sonucu olabileceğini tanımak için intrapsişik yapıları ve aralarındaki çatışmaları azımsamamızın gerekliliğine inanmıyorum. Yaratıcılık terapinin bir yan ürünü olmaktan ötedir; o doğrudan bir sonuç olabilir. İntrapsişik vurgu kendiliğin tecrübeye dayanan özgün gelişimleri içinde bir yer tutmaya devam ederken bilinçdışının derinliklerine inebilir. Gerçek kendilik kavramı bütün insanın intrapsişik ve özgün bireysel yönlerinin her ikisini de içerir.

Nesne ilişkileri teorisi perspektifinden gerçek kendilik, kendiliğin ve önemli başkalarının intrapisişik imgelerinin toplamının yanısıra, o imgeler tarafından rehberlik edilen ortam içindeki eylem kapasitelerinin beraberinde o imgelerle ilintili duygulardan oluşmuştur. Gerçek kendiliğin imgeleri genellikle gerçeklikten ve daha küçük bir ölçüde fantezilerden –kişinin ne olduğunun yanısıra ne olmak istediğinden- türemiş ve güdüleri psişik dengeyi sağlamanın bir yolu olarak gerçeklik görevlerinin hakimiyetine doğru yöneltilmiştir. Diğer yandan, sahte kendilik genellikle çocuğa özgü fantezilerden türemiştir ve güdüleri gerçeklik görevleriyle başa çıkmak için değil, savunmacı fantezileri yerine getirmek içindir: Örneğin, kendilik aktivasyonunun, sonrasında “iyi hissetme”nin bir yolu haline gelen gözetiliyor olma fantezisini geliştirmesini önleme. Sahte kendiliğin amacı uyumla değil, savunmayla ilgilidir; acı dolu duygulara karşı korur. Başka bir deyişle, sahte kendilik gerçekliğe hakim olmak için değil, acı dolu duygulardan kaçınmak için hareket eder, bu gerçekliğin hakimiyeti pahasına ulaştığı bir hedeftir.

Gerçek kendilik genellikle, bireyin ve dünyanın imgelerini ve temsillerini yaratan, çeşitli imgelerin sürekliliğini ve ilintililiğini sağlamanın yanısıra, eşşiz bireysel isteklerimizi belirleyen ve onları gerçekliğin içinde ifade eden bilinç olarak görülebilir. Gerçek kendilik tüm kendilik imgelerimizden ve ayrıca onları birbirleriyle bağlantılandırma ve özgün bir birey oluşturken onları tanıma becerisinden meydana gelir. Bu kendilik imgeleri kendimizle ilgili sahip olduğumuz özel zaman ve belirli durumlara ait imgelerdir. Bunlar, ister bilinçli veya bilinçsiz, ister gerçekçi veya çarpıtılmış olsunlar vücut imgelerimizi de içerirler. Gerçek kendilik, kişinin kendi içindeki, mekan ve zaman aracılığıyla sürüp giden, türlü parçalarının nasıl değiştiği ve dönüştüğüne bakmaksızın eşsiz bir varlık olarak devam eden o özel “birisi”ni fark etmesine izin verir.

Gerçek kendilik ve ego kavramlarını tamamen ve açık bir biçimde ayırmayı denemek karmaşıklığa yol açabilir. Sadece Freud’un kendisi bu ayrımı yapmamış değil, tanımlar da teorik perspektife göre değişiklik gösterirler. Ego psikolojisi perspektifinden, gerçek kendilik ve fonksiyonları “ego” terimi içine alınmıştır. Nesne ilişkileri perspektifinden gerçek kendilik, egoyu değil, egonun geri kalan kısmı ego psikologları tarafından tanımlanmış olan geleneksel fonksiyonlarını yerine getirirken, bazı ego fonksiyonlarından onun görevini yerine getirmek için faydalanarak paralel partneri olarak fonksiyonları kapsar.

Ego savunma mekanizmaları aracılığıyla, id, süperego ve gerçeklik arasındaki içsel etkileşimi düzenleyerek intrapsişik denge sağlar. Buna ek olarak, gerçek kendiliğe görevleri konusunda da yardımcı olur. Örneğin, gerçeklik alıgısı bir gerçeklik görevini devam ettirmek için gereklidir. Kendilik, ego fonksiyonlarının temsili yönlerine sahip olmanın yanısıra, kişinin özgün arzularını tanımlayan ve ifade eden kendine ait gündeme sahip olduğu için, egonun temsili partneri olmaktan daha fazlası olmakla beraber, egonun temsili partneri olarak düşünülebilir. Ego, ayrıca id ego ve süperego arasındaki dengeyi sağlaması yüzünden, kendiliğin idari kolu olmaktan daha fazlası olmakla beraber, kendiliğin idari kolu olarak düşünülebilir.

Erik Erikson’un kalp ve akciğer anolojisi, egonun otomatik düzenleyici rolü olan bilinçdışını anlamada yardımcı olmuştur. Kalp ve akciğerlerimizin fiziksel dengemizi sağlamak için biz farkında olmadan otomatik olarak çalışması gibi, ego savunma mekanizmaları da bizim onları bilinçli olarak aktive etmemize gerek bırakmadan psişik dengemizi sağlar. Her gün her dakika, her eylem ve duyguyu düşünüp taşınmaktan kurtaran, nihai olarak bizim gerçek dünyada anlamlı işlev görme becerimizin önünü kesecek olan, depolanmış intrapsişik anıların ve alışkanlıklar haznesine güvenebiliriz. Erikson her kişisel kimliğin, kendi deyimiyle ego yönü ve kendilik yönü olduğunu ayrıca izah eder. Kendilik yönü (veya kendilik kimliği), ego yönü (veya ego kimliği) bireyin psikososyal deneyimlerinde oluşan çeşitli kendilik imgelerini başarılı bir biçimde bütünleştirdiğinde ve sentezlediğinde ortaya çıkar4; daha basit terimlerle, bir ilişki veya bir görevi kendinize ait özgün stilinizi kullanarak başardığınızda, deneyim kendi kendilik imgenizi sağlamlaştırmak için bütünleştirilir.

Gerçek kendilik, kendilik imgelerinin ve davranışların kendimize ait olduklarını ve kendimizin dürüst ifadeleri olarak tanıyabilelim diye, onların nasıl bağlantılı olduğunu görmemize izin vererek çeşitli alt imgelerin birbirine bağlı olmasını sağlar. Kimliğimizin sürekliliğini ve özgünlüğünü ifade etmeye devam edebilmemiz ve “gerçek” hissedebilmemiz için gerçek kendilik, temel, ayrı, özgün kimliğimizin farkında olmamızın devamlılığını sağlar ve durumların değişmesine yaratıcı bir şekilde uyum sağlamamıza izin verir.

Bizler daha çok, biçim, motif ve komposizyonlar oluşturan ve geliştiren renkli cam parçaları gibi, parçalar aynı kaldığı halde her daim değişen, kendilik imgelerimizin bir kaleydeskopu gibiyizdir. Her ne kadar değişirsek değişelim, içimizdeki temel birşey var olan durumunu koruduğunu öne sürerek, yer değiştiren motifler her zaman birbirlerine benzerler ve birbirlerinin çeşitlemeleri gibidirler. Hayatımızın kaleydeskopundan görebileceğimiz kendilik imgelerine ek olarak başka bir kendilik daha vardır: Parçaların düşmesine ve yeniden bir araya gelmesine ve yeni motifler oluşturmasına izin vererek, boruyu ısığa doğru tutan ve akıbeti değiştiren bir kendilik. Bu, gerçek kendiliğin yaşamımızın motiflerini dışa vuran, düzenleyen ve gözlemleyen işlevsel yönüdür.

Malcolm Cowley anılarını 85 yaşında yazdığında, “Ben kimim?” sorusuyla değil, “Ben kim idim?” sorusuyla ilgilenmiştir. Keşfettikleri her zaman umdukları değildi, ama kendi hayatını ve anılarını kağıda dökme işleminin ona, “muhtemelen gerçek ben olan kişiyi”5 göstereceğini umdu. Bir otobiyografi veya anı yazarak ya da yaşantımıza ciddi biçimde her dönüp baktığımızda, kendimizin bir çok rolden, olaydan, insandan, davranışlardan, fikirlerden, umutlardan, hayal kırıklıklarından ve başarılardan oluşan tek bir hayatın kaleydeskopik bir görüntüsüyle karşılaşırız. Gerçek kendiliğin hakiki yansımaları olarak, her biri aynı mıydı? Hangi yönlerde “aynı” veya değil di? Ve bugün olduğumuz özgün bireye katkıda bulunan, süregiden uslüpta hala gerçekler mi?

Kendi hayatınıza geriye dönüp bakarak veya durup o anda nerede olduğunuzu ve nereden geldiğinizi düşünerek, intrapsişik gerçek kendiliğinizi yansıtan çeşitli ayrı kendilik imgelerinin farkına varabilirsiniz. Bunların çoğu ilişkilere dayalıdır: Erkek evlat, kız evlat, erkek kardeş, kız kardeş, koca, karı, ebeveyn, arkadaş, komşu, düşman. Birçok kendilik imgesi işimiz ve hobilerimizden türer: Doktor, sekreter, avukat, öğretmen, satış elemanı, poker oyuncusu, koşucu, şair, sanatçı, yüzücü. Ayrıca, şimdi ya da önceden üyesi olduğumuz kulüpler, organizasyonlar ve enstitüler de gerçek kendiliğimizi tamamlar: Cumhuriyetçi, Demokrat, Katolik, Musevi, Elk Gençler Ligi Üyesi, İzci. Her birimiz bir çok şapka takarız, birçok rol oynarız, birçok köprüyü yeniden ve yeniden geçeriz. Kişisel ve mesleki kendilik imgelerimiz vardır, bazıları sadece bizim ve en yakınımızdakiler tarafından bilinir, diğerleri açıkça herkesin görebileceği biçimde sergilenir.

Gerçek kendiliğin rehberliğinde yıllar içinde değişen bireysel isteklerimizi tanımlayabilir ve hayatlarımızda onlara ulaşmak için gerçekçi yollar keşfedebiliriz. Gerçek kendilik, uygun iş, yaşam biçimi veya eşi bularak, gerçek dünyadaki bireysel yerimizi oluşturmak için atılacak adımları atmaya izin verir. Hayatlarımız o zaman intrapsişik gerçek kendilik ile dış çevre arasındaki uyumlu bir etkileşimle –ilintili bir etki olarak özsaygımızın devamlılığını sağlayarak- karakterize olur.

Gerçek kendilik çeşitli, hatta çelişkili olan kendilik imgelerini kabul edebilir ve ayarlayabilir ve herhangi göze çarpan, geçici karışıklığı çözebilir. Hayatlarımızın türlü yönlerini bir bütün oluşturmak için kaynaştırabilir. Davranışımızın birçoğunu güdüleyen yolgösterici sistemi haline gelir ve o davranışı uygun bir rotada tutar. Gerçek kendilik, anılarını yazan kişi olduğu kadar, geçmişteki olmuş olduğu çeşitli kişilerdir de. Gerçek kendilik hepsini bütün bir yaşam, bütün bir kendilik oluşturmak için nasıl ilişkilendireceğini bilir. Gerçek kendilik bugünkü bizim, yıllar içinde bize uygun hale getirilmiş birçok kendilik imgelerini düzenlemiş olan, durmadan değişen rollerin, davranışların ve koşulların bir ürünü olduğumuzu anlar. O zaman bize uygunlardı ve gerçek kendiliğin bilgeliğinden bakıldığında, bugün de uygunlar.

Yaklaşık 25 yıl öncesine kadar, psikolojik gelişim hakkındaki bildikleriminiz birçoğu, terapide çocukluk deneyimlerini hatırlayan ve aktaran hastalardan derleniyordu ve konu olan anılardaki kaçınılmaz boşluk ve çarpıtmaların sıkıntısını çekiyordu. Margaret Mahler’in belirttiği gibi, normal gelişimle ilgili bilgimiz genelde hastaların yanlış gidenlerle ilgili anlattıklarından çekip alınmış olanlardı. Daha da iyisi, Mahler’in normal küçük çocuklar ve anneleriyle birfiil yüz yüze çalışmaları sayesinde öğrenirken, “doğru gidenin ne olduğu”nun bir resminin parçalarını birleştirmemizdi.

1950ler’in sonunda Mahler ve diğerleriyle başlayan, normal sağlıklı 2 ve 3 yaşındaki çocukların anneleriyle gerçek hayat olayları içinde gözlem çalışmaları, çocuğun anneden fiziksel ve psikolojik olarak ayrışma ve ayrı, özerk bir gerçek kendilik geliştirmede başarılı girişimleriyle ilgili olan süreçleri anlamamıza çok büyük katkı sağlamıştır. Çocuklar ve anneleri üzerine uzun yıllara yayılan gözlemlere dayanarak, psikoanalistler ve psikologlar gelişimin, bir çocuğun hayat boyu kendiyle kalacak başa çıkma örüntülerinin birçoğunu oluşturarak gerçek bir kendilik geliştirdiği ve onu kendi özgün kişiliği aracılığıyla ifade etmeyi öğrendiği çeşitli evrelerini tanımlamışlardır.

Gerçek kendiliğin yapı taşlarının, biyolojik yapıdan (bugüne kadar araştırmalar, bu yapı taşlarının tam olarak neden meydana geldiğini veya hangi dereceye kadar kendiliğin gelişimini etkilediğini ortaya çıkaramamış olmasına rağmen), çocuğun kendi vücudundan propriyoseptif ve duyusal duyuların deneyimlerinden, çevreyle baş etme ustalığını artırmaktan aldığı hazdan meydana geldiğini öğrendik. İlk yıllarda gelişim, anne veya asıl bakıcıyla etkileşimler aracılığıyla meydana gelir. Mahler’in açıklayış biçimiyle, “Buraya kadar bebeğin benlik algısının gelişimi anneye bağımlılık bağlamında meydana geldiğinden, sonucu olan benlik algısı annenin bakımının damgasını taşıyacaktır.”6

Yeni doğmuş bir bebeğin başlıca bir tek hedefi vardır: Rahatlık, yani, haz arayışı ve acıdan kaçınma. Her insan organizması gibi bebek de, açlık ve iç rahatsızlık olarak dolu idrar kesesi veya dış hoşnutsuzluk olarak havasız, fazla sıcak çocuk odası gibi, içeten ve dıştan kaynaklanan çeşitli tiplerde rahatsızlıklar deneyimler. Çocuk dolu idrar kesesinin çaresine bakabilir ve bakar da; fazla ısıtılmış oda onun araçlarının ötesindedir. Hassas bir anne veya baba, elbette odanın sıcaklığını düşürecek veya pencereyi açacaktır.

Uzun yıllar boyunca, ilk üç ay boyunca bebeğin ebeveynlere göre davranan pasif bir boş sayfa olduğu düşünüldü.7 Son yıllarda ikinci bir bebek gözlem araştırmacı dalgası, yeni araştırma teknikleriyle araştırmalarını bu üç ay üzerine odakladılar ve bulguları boş sayfa teorisini şiddetli bir biçimde değiştirdi. Bebeğin algısal kapasitelerinin çok erken ortaya çıktığını tespit ettiler: Dört haftalıkken bebek anne ve babası için özel bir tepki geliştirdiğini ve yedinci haftadan itibaren bebeğin görsel gözlemleri düzenleyebildiğini. Böylelikle, bebek gelişiminin en başlarında bakıcılarıyla aktif bir diyalog aracılığıyla çok daha aktif bir partner haline gelir. Bir çok çağdaş insanın bir önceki kuşaklardaki taydaşlarına oranla ebeveynlikle çok daha fazla ilgilenmesi ve yer alması gerçeğine rağmen, bir çok ailede anne özellikle bebeğin hayatının ilk aylarında hala esas bakıcıdır. Belirli deneyim ve duygular arasındaki nitelendirme sebebiyle bebek iki ebeveyni de bağlıyordur. Öyleyse bu diyalog kendiliğin ortaya çıkışında hayati önem taşır hale gelir.

Hayatın bu noktasında, bebek anneye hala “kaynaşık” hisseder. Henüz ‘’ben’’ ve “ben olmayan” algısı yoktur. Doğum işlemi bebeği anneden fiziksel olarak ayırmıştır, fakat bebek kendini ve annesini intrapsişik olarak algılıyor olduğundan henüz bir ayrılık gerçekleşmemiştir. Bebeğin bakış açısından, o ve anne hala tektir ve çevredeki herşey onun ve annenin bir parçasıdır.

Bununla beraber, iki veya üç ay sonra bebek kendi tenini fark etmeye ve yavaşça kendi sınırları olduğunu öğrenmeye başladıkça işler değişmeye başlar. “İç” ve “dış” kavramları henüz bulanık olmasına rağmen, annesi de dahil olmak üzere bazı şeylerin kendi dışında olduğunun farkındalığını geliştirmeye başlar. Bu algı geliştikçe, çok ilkel bir düzeyde bazı ihtiyaçların sadece anne tarafından karşılandığını, hoş duyguları getirenin ve hoş olmayanları rahatlatanın bebek değil anne olduğu fark eder. Bütün bunlara rağmen, anne onun yörüngesinde gidip geldiği için, aslında artık bedensel bir parça olmasa bile henüz kendinin bir parçası olarak algılanır.

O bebeğin gizemli bir parçası, kendisinden farklı olan diğer yarısı, mutlak güce sahip bir partneri veya işleri düzenleyen ve kendi ihtiyaçlarını ister süt, ister bezinin değiştirilmesi veya ister rahatlatan bir kucaklama olsun karşılayan kendi varlığının bir kutbudur. Bebek giderek kendi esenlik duygusu için annenin vazgeçilmez olduğunun farkına varır. Bebeğin anne ve annenin eylemleriyle kendini özdeşleştirir hale ulaşması için anne her algının, eylemin, kavrayışın ve her bilgi parçasının aracılığını yaparak onun hayatının ana düzenleyicisidir; ve çocuk kendi iç düzenleyicisini geliştirene kadar çocuk için düzenlemeye devam edecektir.

Bu ikinci ve üçüncü ay süresince bebek annesinin yüzüne daha anlaşılır şekilde bakacaktır ve annenin gözlerine daha yakından odaklanacaktır. Sonunda dördüncü ve beşinci ayda, sadece anne için yüzünde beliren belirli gülümsemeyle onunla olan özel bağı ifade eder. Bu dönemden önce, bebek belirli olmayan, hemşirelerden büyükanne ve büyükbabalara kadar herkesi cezbeden sosyal bir gülümseme kullanır, ancak kabul etmekten nefret etsek de, bebek bununla kişiye özel birşey anlatmak istemez. Anne için olan özel gülümseme, bununla birlikte farklıdır. Birşey anlatır. Anne odaya veya görüntüye girdiğinde, bebek anneyi bu özel sevinç gülümsemesiyle onurlandırır ve böyle yaparak, onunla ve sadece onunla olduğunu anlamaya başladığı eşsiz ilişkiyi onurlandırır.

Gelişimin bu evresinde bebek uyanıkken daha çok tetiktedir. Dikkat daha net bir biçimde dışarıya doğru çevreye doğultulmuş ve daha sabit, daha süreklidir. Bebek tetikte oluşun bir içine bir dışına birkaç hafta önceki kadar çekilmez. Kendisiyle daha az meşgul görünür. Etrafındaki dünyaya daha çabuk ve daha tahmin edilir cevaplar verir. Altıncı ayda bebek annesinin ağzına yiyecek koymaya çalışarak, onun saçlarını, burnunu, gözlüklerini, kolyesini çekiyordur. Artık anne bazen bebeği kucakladığında, bebeğin annenin daha iyi bir görüntüsünü elde edebilmek için vücudunu katılaştırıp uzağa itmeye çabalayacağını fark ederiz. Yeni doğduğunda bebeğin sembiyotik olarak anneyle kaynaşmış hissettiğini gösteren metaforik bir duruşla bebeğin vücudu annenin vücut ve kollarının şeklini kolayca ve rahatca alıyordu.

Artık o birşey(ler) daha ister. Annenin yüzünü ve vücudunu, hatta ikisinin etrafındaki çevreyi annesinin kollarında güvenilir ve emniyetli stratejik noktasından tarayarak anneyi dikkatle izler. Çok geçmeden körpe insanın ‘’ben‘’ algısı ‘’anne’’ ve ‘’dünya’’dan farklıdır. Doyrulmanın, ağlamanın, kucaklanmanın ve üstüne titrenmenin bu gün ve gecelerinde, çocuğun kendilik algısı etrafındaki dünyadan ayrılacak ve hayatı boyunca devam edecek bir kendilik ortaya çıkmaya başlar.

Bebek öncelikle bu yeni kimliği, kendini hissederek, kendinin orada olduğundan emin olarak kendi parmaklarına, ellirine, kollarına ve ayak parmaklarına daha çok dikkatini vererek fiziksel bir yolla bulur. Hareketlerini bir aynada izler. 12–18 ay itibariyle bebek aynadaki imgenin kendisi olduğunu tanır. Onu gösterir ve kendi adını söyler veya kişisel bir zamir kullanır ya da henüz konuşmuyorsa, aynayı ve sonra gururla kendisini gösterir.

Onyedinci veya onsekizinci aylardan çocuk yaklaşık bir buçuk yaşına gelene kadar olan evrede, gerçek kendilik dünyanın harikalarını keşfetmenin sonsuz deneysel girişimleri tarafından aktive edilir; ve gerçektende, dünyadaki herşey aslında harikadır. Çocuk dik oturmayı, kaçmayı, emeklemeyi ve yürümeyi öğrendikçe, çocuğun ‘’hayatla aşk ilişkisi” olur. Oyuncaklarla oynar, dokunur ve ağzına götürebileceği her şeyi tadar. Kendi kendine dik oturdukça, bir sandalyeye veya bir mobilyanın bir bölümüne tutunarak ayakta durdukça ve yürümeyi öğrendikçe, dünyanın yeni bir görsel perspektifini elde eder.

Bu ortaya çıkan kendiliğin keşiflerinde annenin ilgi ve coşkusuyla yakıtlanarak, çocuk eşzamanlı olarak, daha sonra gerçek kendiliğin kapasiteleri -kendilik aktivasyonu, kendilik ifadesi ve yaratıcılık- halini alacak olan psikolojik becerilerin olduğu kadar, o keşifleri yapmak için gerekli olan motor becerilerinin alıştırmasını yapar. Bu evrede, anneliğin niteliği çok önemlidir. Annenin, çocuğun ortaya çıkan kendiliğinden gelen ipuçları ve sinyalleri algılama yeteneği, kendilik ifadesinde ve yaratıcılıktaki serbestliği, hayal gücü –bütün bunlar- çocuğun gerçek kendiliğinin büyüdüğü ve geliştiği bereketli toprağı oluşturur.

Çok geçmeden çocuk kendi başına ilk adımını atar. Gerçekten kendi başına yürüdüğünde, kendi ve annesi arasına daha çok fiziksel mesafe koydukça dünya daha büyük bir arena halini alır. Narsisizm doruktadır. Çocuk oyuncakları arayabilecek, eşyaları kendi başına kaldırabilecek, onları hissedebilecek, tadabilecek ve büyüklere götürebilecektir. Omnipotent, neredeyse güçle sarhoş, kendi sınırlamalarından habersiz, keşifleriyle ve annenin sınırlayıcı dünyasından kurtuluşuyla meşgul ve kıvançlıdır. Düşmeler ve çarpmalar veya diğer hüsranlar bile onu durduramıyordur.

Ve henüz küçük kâşif görünebileceği kadar korkusuz değildir. Dünya istiridyesi olabilir, ancak anne hala üssüdür. Çocuk anın heyecanında kaybolarak kaçar, ancak sıksık anneye geri döner. Çocuk basit bir şekilde onun bacaklarına kısaca dokunmak veya eteğini kavramak için geri gelebilir. Muhtemelen topu veya legoyu veya çıngırağı kucağına atmak istiyordur. Tekrar tekrar duygusal yakıtlanma, annenin hala orada olduğu güvencesi için geri döner.

Çok eski bir oyun olan cee eğlenceden fazlasıdır. Oyun, gerçek kendilik ikileminin mini–draması haline gelir. Aslında anneyle gerçekten kaynaşık olmamasına sevinerek çocuk oyunda bir şeyin arkasına saklanır ve geçici olarak annenin imgesini kaybeder; ve henüz çok fazla ayrılığa henüz tahammül edemiyormuşcasına, çarçabuk annesinin yüzünün yeniden belirmesini sağlar. Çocuk hayatın geri kalanı için önemli olacak can alıcı görevlerin alıştırmasını yapıyordur: Ayrı olup yine de diğerlerinden yakınlığı ve uzaklığı aşmak, uzaklaşma ve geri gelme, yalıtıma tahammül etme (hatta zorlama) ve eş bulma, yalnız ama sosyal olma, kendi ve başkaları için olma becerisi.

Sadece fazla uzağa kaçmadan annenin onu kollarına alması için annenin kendi peşini bırakmamasını sağlamak amacıyla, nereye gittiğine aldırmadan anneden uzağa kaçmanın basit numarasını örnek olarak alalım. Neredeyse numara üzerinde karşılıklı anlaşmaya varılmış gibi, çocuğun tümüyle kaçmaya niyeti yoktur. Annenin onu kurtarmak ve henüz farkında olmadığı gerçek çevresel tehlikelerden olduğu kadar çocuğun kendinden korumak için orada olacağını öğreniyordur: Bahçenin sonundaki işlek caddeden, bodrumun en üst basamağından, kırılabilir nesnelerle dolu alçak sehpadan.

Cee gibi bu, kaybetme ve bulma oyunudur, kaybetmek ve anneyi ve özgürlüğü tekrar kazanmak. Bir anlamda, bir oyundur; ama diğer bir anlamda, bireyin başkalarına bağımlı olma ihtiyacını özgürlük ve bağımsızlık isteğiyle dengelemek zorunda olduğu hayatın bir çok durumuna ciddi alıştırma yapmaktır. Bu ayrıca ayrılık endişesiyle başa çıkma kapasitesini geliştirecek bir araçtır.

Çocuk kendiliğin ortaya çıkması için duygusal “kaynaklara” ihtiyaç duyar ve annenin çocuğun merak ve oyun aracılığıyla gösterdiği kendilik ifadesi ve başarıların özgün gösterilerini onayı ve desteği şeklinde bunları almak için anneye sürekli olarak dönecektir. Ama hayatının ikinci yılının sonuna yaklaşınca annenin nerede olduğuyla ilgili artan, ancak odaya dalarak ve sevinçle geri kaçarak anneyi bırakmayı ve ona dönmeyi alıştırma yaptığı zamanki daha önceki aylardaki kadar yoğun ve dikkat çekici olmayan bir endişe geliştirir. Gerçekte, yeni endişe hiç de alıştırma gibi gözükmez. Ciddi bir iştir. Bunu çocuğun yüzünde görebiliriz -kaygılı, incinmiş, huysuz, hatta bazen paniğe kapılmış görünür.

Hatta yürüme yeteneği ve dünyaya hükmetmesi arttıkça, çocuğun tamamen kendi başına olmadığının güvencesine ihtiyacı da artar. Çocuk büyüyen bağımsızlığını, annenin onun hayatını paylaştığı ve anneden ayrı olarak kendi çabası sonucunda ayrı, özerk bir birey olarak gelişmek için mücadele eden gayretlerini desteklediği güvencesiyle dengelemek zorundadır. Çocuk hem annenin yüreklendirici varlığına, hem de ondan uzakta alana ihtiyaç duyar. Dünyayı kendi başına keşfetme isteği anneyle tekrar birleşme arzusu tarafından kuvvetlendirilir ve hatta bu arzu bile anne tarafından yutulma korkusu tarafından kuvvetlendirilir. Hayat artık, anneyi görsel olarak ”gölgeleme”, anneyi görüntüde tutma ve ondan uzağa savrulma arasında gidip gelen bir çeşit dans halini alır. Hatta başka bir odada yalnız veya bir oyun arkadaşıyla oynuyorken bile, çocuk annenin nerede olduğunu bilmeye ihtiyaç duyar ve aslında anneden yeniden yakıtlanmak, üsse dokunmak için geri koşuşturabilir. Bu ilerleme ve geri çekilme etkileşimi aracılığıyla, çocuğun tarafında sembiyotik olarak anneyle kaynaşık olmanın orijinal fantezisi kaybolur.

Güvenceye olan artan ihtiyaç, çocuğun gerçekten anneden ayrı olduğu kavrayışına paralel olur ve kavrayışı güçlendirir. Fiziksel anlamda, kendisi ve annesi arasına artan miktarlada mesafe koymayı öğrenir; ve intrapisişik düzeyde, kendisini, annesi olarak görmeyi öğreniyor olduğu nesneden ayrı bir nesne olarak deneyimler. İntrapsişik ayrılma meydana geldikçe ve gerçek kendilik ortaya çıktıkça, çocuk kendinin, kendi anne imgesinden tamamen ayrı bir imgesini geliştirir.

Çocuk artık kendi gerçek kendiliğini geliştirmenin önemli bir yol ayrımında duruyordur. Çocuk, kendi yeni embriyonik kendiliğinin ‘’yutulacağı” -anne tarafından egemen olunacağı- ve yokolacağından korkarak anneye olan ihtiyacıyla ilgili ambivalanttır. Tomurcuklanan kişiliği artık, diğer çocuklarla alışveriş içindeyken, oyuncaklarını bulurken, yetişkinler ve yabancılarla ilişki kurarken, ihtiyaçlarını giderebilecek olanlara bildirirken kendine özgü biçimlerle kendini ortaya koymayı öğrendikçe ortaya çıkıyordur. Cee’nin aksine, kaybetme ve bulma çabuk ve ani değildir. Engellenmiş durumdadır ve bir zamanlar yüksek ve şüphe edilemez olan engellenme toleransı artık daha düşüktür. Olaylar onu rahatsız eder, her zaman kendi yolunu bulamaz, yere düşer ve canı acır. Ve gerçekle bu yeni karşılaşmalarda “korkunç iki yaş (sendromu)”ı niteleyecek olan öfke nöbetlerinin kökenleri yatar.

Bu evre süresince bir çocukla yaşamak çok kolay değildir. En canayakın ve anlayışlı ebeveynlerin sinirlerini zorlayabilir. Böyle olduğu halde, bu ambivalant ve ikircikli davranışı kabul edebilen ve çocuğun ortaya çıkan gerçek kendiliğini destekleyebilen ebeveynlerin koruyucu itinası altında çocuğun gerçek kendiliğinin ortaya çıkacağı aylar bu aylardır. Kişilik gelişiminin önemli bir eşiğinde bocalar, çelişen ihtiyaçlar ve istekler tarafından hırpalanır. Yeni yürümeye başlayan çocuk annesinin yokluğunda dünyayla başa çıkmayı, ayrı olmak öğrenmek zorundadır ve bunu yapmayı öğrenme temkinlice dışarıya çıkmayı ve ayrı olmayı gerektirmektedir.

Bu ilk yıllar boyunca, çocuğun gerçek kendiliğinin gelişiminde baba önemli bir rol oynar. Çocuk başlangıçta annesiyle paylamış olduğu kaynaşmış sembiyotik birlikten annenin imgesini ayırmak zorundayken, babayla böyle bir iş gerekli değildir. Tersine baba imgesi her zaman ayrı ve uzak olmuştur, Mahler’in dediği gibi, adeta uzaydan gelerek; baba, çocuk kendisi dünyayı görmek için ilk önemli arayışına giriştiği zaman çocuğun farkına vardığı parlak zırh içinde bir çeşit şövalyedir. Tam da çocuk ona ihtiyaç duyduğunda, baba, tamamen anne-ve-çoçuk-dışı olan engin ve heyecan veren bir dünyayı temsil ederek görüntüye birden bire girer ve çıkar. Babanın belirmelerinin ve aktivitelerinin birçoğu anneninkilerle aynı olabildiği halde, çocuğu anne imgesine biricik bağımlılığından “kurtarır”. Oyuncaklar dünyası ve evin diğer büyülü odaları gibi, baba da üzerinde alıştırma yapılması gereken biridir. O farklıdır ve anne-dışı deneyim yerine geçer. Gerçekliği onun aracılığıyla keşfetmenin özel nitelikli bir çoşkunluğu vardır.

İntrapsişik düzeyde, çocuk anneninkinden uzak ve ayrı olarak, babayı ortaya çıkan kendilik imgesini sınamak için kullanabilir. Anneyle, çocuk sık sık korkutucu ve yutan bir biçimle annenin yörüngesinin içine geri emiliyor hissedebilir. Bununla birlikte, çocuk yutulma korkusu olmadan babayla kendi ötekiliği ve bireyselliğini deneyimleyebilir. Baba, kaynaşık sembiyotik bölge yerine gerçekliğin dış dünyasından gelerek sembiyotik korkuları tetiklemez. Baba, hem dünyevi gerçekliğe neşelendirici bir serüven ve çocuğun o gerçeklikle ilgili kendi intrapisişik algılarını sınayabileceği güvenli bir cennet olarak sımsıkı yerleştiğinde, çocuğun kendi bireyselliğini ve anneden önemli psikolojik ayrılmayı başarmaya devam edebileceğine ve gerçek kendiliğin güvenle ortaya çıkacağına oldukça emin olabiliriz.

Anneden psikolojik olarak ayrılmanın çapraşık sürecinde, çocuk kendi imgesini anneninkinden ayırırken, “iyi” imgeleri de “kötü” imgelerden ayırır. Süreçte, kendi “kötü” kendilik imgesini kendi “iyi” kendilik imgesinden ve taşıdığı “kötü” anne imgesini “iyi” anne imgesinden ayırarak sonlandırır.8 Çocuk iyi hissetiği –sıcak, karnı doymuş, rahat, güvenli- zamanlar süresince “iyi” bir kendilik imgesi çıkar. Kötü hissettiği -aç, yorgun, rahatsız, korkmuş- zamanlar, “kötü” bir kendilik imgesi geliştirir. Bu imgeler, iki ayrı imge olarak ayrılarak ayrı tutulur. Gerçek kendilik, daha önce işaret ettiğimiz gibi, çeşitli kendilik imgelerini bir arada tutmakta bir ustadır ve ilk görevlerinden biri, çocuk üç yaş civarındayken kendiliğin iki paralel imgesini kaynaştırmak ve bir arada tutmaktır.

Aynı çabaya, iki anne imgesi açısından da girişilmek zorundadır. Her çocuk kendinin ve annesinin iki paralel imgesini taşır: Annenin memnuniyet, rahatlık, sıcaklık, şefkat sağladığı deneyimlerden oluşan bir “iyi” anne imgesi; ve çocuğun dürtülerini engellediği, hoşnutsuzluk gösterdiği, cezalandırdığı veya aslında fiziksel olarak zarar verdiği veya çocuğa acı verdiği deneyimlerden oluşan bir “kötü” anne imgesi. Normal gelişimde gerçek kendilik bu iki anne imgesini tek olarak kaynaştırır. Zamanla çocuk hem kendi hem de annesini tam, sürekli bireyler olarak algılamayı öğrenmek zorundadır. İki kendilik, iki anne, bir iyi bir kötü yoktur. Bu fantezi çocuk kendini anneden farklılaştırdıkça ve ayırdıkça baş gösterse de, devam etmez. Ayrık nesneler tamlar olarak kaynaşırlar ve çocuk onların sürekli olduğunu öğrenir.

Tamlığın ve sürekliliğin bu kavrayışı, hayatın kendisinin muğlak, katı beyaz ve siyahtan ziyade grinin tonlarında renklenmiş olduğu kapsamlı bilginin bir parçasıdır. Küçük bir çocuk için dünya gerçekten öngörülemez ve kaleydeskopiktir; nesnelerin bir arada tuttuğu, azarlayan anneyle sarılan annenin aynı olduğu, lambayı kıran kendilikle yemeği kaşıkta dengelemeyi ve başarılı olarak ağıza götürmeyi öğrenen kendiliğin aynı olduğu gerçekçi algıyı kazanmak muazzam bir marifettir. Hayat hem ödüllendiren hem de engelleyendir. Anne de böyledir. Kendilik de.

Açıkça, çocuğun taşıdığı annenin, babanın, kendisinin ve dünyanın imgeleri genel olarak çarpıtılmış, eğilmiş ve noksan olabilir. Çocuğun fiziksel çevre algısını örnek olarak alalım. Oda, içindeki eşyalarla çok büyük görünür, yemeğin hazırlanışı gizemli ve büyülüdür, babanın sabahları gittiğinde kaybolduğu yer keşfedilmemiş bir bölgedir ve Rönesans haritalarındaki keşfedilmemiş topraklar üzerinde işaret edilmiş olduğu gibi “canavarlar burada”dır. Mesele çocuğun annenin, babanın veya dünyanın temsilinin gerçekte ne kadar doğru ve tamam olduğu değildir; her çocuğun psişik temsil grubu öznel ve noksandır. Bu dönemde önemli olan onların bütünlüğüdür. Anne ve baba imgelerimizi tamamlamak hiçbir zaman amacına ulaşmamaya mahkum hayat boyu süren bir iştir. Ancak bütünlük ayrı bir konudur. Gerçek kendiliğin hayatın bu erken yaşında nesnelerin bütün olduğunu ve hem iyi hem de kötü yönlerini bünyesinde topladığını öğrenme becerisi vardır, ancak güçlükle. Bir kendilik ve bir anne vardır.

Bölme iyileşirken aynı zamanda, çocuk, anneyle özdeşleşme aracılığıyla, fonksiyonları kendi için yerine getirecek kadar egosu gelişmeden önce annenin onun için yerine getirdiği fonksiyonları içselleştirir. Şimdi kendi ego fonksiyonları üzerinde kontrolü üstlenmeye başlar. Daha iyi gerçeklik algısı, engellenme toleransı, dürtü kontrolü ve ego sınırları geliştirir.

İmgelerin iyi ve kötü bileşenlerinde bölünmüş kalmayı sürdürmesine izin vermek yerine, çocuk negatif yönleri bilinçdışına bastırmayı öğrenir. Kişilik gelişimi bastırmaya bağlıdır, çünkü bastırılmış olan itki ve duygular bilinçdışına yüceltme için girerler. Yaratıcılığın hammaddesi, doktor, avukat, anne, baba olma isteklerimize yakıt sağlayacak enerji havuzu haline gelirler. Eğer kişi bastıramazsa, kişi yüceltemez, çünkü hayata yaratıcı ve başarılı biçimlerde karşılayacak psişik enerji yoktur.

En iyi aile durumlarında, deneme ve yanılma –çocuğun tarafında olduğu kadar ebeveynlerin tarafında da-, aşama aşama çocuğun, dünyanın ne tamamen tehdit eden ne de tamamen keyif veren bir yer olmadığı, belirsiz bir yer, zıtlıkların arenası olduğu güvenini inşa eder: Güvenlik ve tehlike, başarı ve başarısızlık, konfor ve acı, güç ve çaresizlik, arkadaşlık ve yalnızlık. Engellenme ve keder zamanları kadar, mutluluk ve sevinç anları olacaktır. Hepsinden önemlisi, çocuk annesinin de iyi ve kötü nitelikleri barındırdığını öğrenir. Bazı zamanlarda ödüllendirir ve memnun eder; diğer zamanlarda mesafeli, uzakta, cezalandırıcıdır. Ama çocuk, annesinin onu ne olursa olsun onun ortaya çıkan ve ayrışan kendiliğiyle sevdiğini ve dünyayı keşfetmesini ve gelişmesini ve kendi özgün tarzıyla büyümesini içtenlikle istediğini keşfeder. Ve böyle yaptıkça, gerçek kendilik ortaya çıkar ve hayatla başarılı bir şekilde baş edebilme kapasitelerini geliştirir.

Gerçek kendilik üç ila dört yaşları arasında intrapsişik olarak sabitleştirilir, ancak yolculuk bitmekten uzaktadır. Aslında henüz başlamıştır. İntrapsişik sistem yerini aldığı halde, çocukluk yılları bu sistemi dış ortamda işler hale getirmeyi öğrenmekle geçer -nasıl giyinileceğini, yeneceğini, diğerleriyle geçineceğini öğrenmekle; ilgi alanları ve yetenekler keşfetmek ve bunları doyurucu aktivitelere nasıl ilerleteceğini öğrenmekle.

İlkokul yılları süresince çocuklar, birçoğuyla hobi ya da eğlence olarak yoğun bir şekilde meşgul olacakları, birçoğunu başka birşeye girişmek için bırakacakları çok sayıda ilgi alanları ve aktivitelere açıktırlar. Bu aşamada hayatın olasılıkları, zor ve hızlı kararlar ve sözler vermek için fazla zengin ve çeşitlidir. Körpe çocuğa büyüdüğünde ne olmak istediği sorulduğunda, “ya kamyon şöförü ya da astrofizikçi” cevabını verebilir. Her ikisinin de aynı bireye çekici gelmesinin olasılık dışılığı, gizlilik dönemi olarak anılan yıllar boyunca çocuğun hangi aktivitelerin gerçek kendiliği güçlendirdiğini anlamak için beceri ve ilgi alanlarını sınıyor olduğunu hatırladığımızda açıklanır. Soruyu cevaplarken, körpe çocuk, hangi mevkinin onu en çok kendi gibi yapacağını ve özgün karakteristiklerini ifade etmesine izin vereceğini henüz keşfetmediğini gerçekten söylüyordur.

Ergenlikte gerçek kendilik, fırsat ve zorunlulukların büyüyen dünyasında kendini açık biçimde ifade etme yolları bularak cinsellikle başa çıkma ve ebeveynlerden özgürleşme becerisini sınar. Bu yıllar içinde gençler kendi gerçek kendilikleri hakkındaki sorulara cevap arayarak kişisel ve cinsel ilişkilerin keşfedilmemiş alanına cesaret edip girer.

Delicesine aşık olmalar, aşk maceraları, darbeler ve ‘’en iyi arkadaşlar’’, kendi kimliklerini sınamak ve anlamak için engellemeleri ve bütünleştiricileri ararlarken gelip gidebilirler. Dışarıdan, arkadaş ve tanıdıklarını onların kişilik özellikleri, değerleri, cinsel tercihleri ve uyumlulukları için denetliyor görünebilirler, ancak içeride kendileriyle ilgili daha çok şey öğrenme arayışı içindedirler.

Birçok insan için, hayatın tümü, büyüme ve gelişme, deneyimleme ve sınama, deneme yanılma yoluyla gerçek kendiliğin intrapsişik yapısının kendini fiziksel dünyada ilişkiler ve iş aracılığıyla ifade etmesine izin verecek ahenkli yollar arama sürecidir. Tüm meseleler ergenliğin sonuna kadar çözüme kavuşmuş olmazlar. Birçok insanın yirmili yaşların başında kendi gereksinim ve ilgi alanlarına ilişkili olarak bazı kesin neticelere varmış –olduğu biçimiyle çeki düzen vermiş – ve kariyer ve ilişkilerine yerleşmiş olduğu doğru olmakla birlikte, belki boşanarak ve yeniden evlenerek veya kariyerlerini değiştirerek meseleleri orta yaşta yeniden düşünmeleri ender değildir.

Çocuk ve genç yetişkinler olarak, iki ayağımızın üzerinde fiziksel ve psikolojik olarak durmayı öğreniriz ve böyle yaparak, problemler ve zor durumlarla başa çıkmakta içsel yolgösterici sistemi olarak hizmet eden duygu ve düşünce örüntülerini geliştiririz. Bu örüntüler, ilişkileri ele alış ve işte ve diğer meşgalelerde kendimizi ifade etme biçimini şekillendiriren, gerçek kendiliğin belirli güç ve kapasitelerini birleştirir. Devamını okuyun

Lester LUBORSKY

Marna S. BARRETT

Kişilik değerlendirmesinin eski bir hedefi -merkezi ilişki kalıbı için güvenilir bir ölçme sistemi tasarlamak- 1970’lerin ortasında gelişmeye başladı.  Tedavi seanslarının detaylı incelemeleri, merkezi bir ilişki kalıbının ortaya çıktığı durumları aramak için yürütüldü.  Merkezi ilişki kalıbı fikriyle ilgili olan ilk makalelerin (Luborsky, 1976, 1977) Çekirdek Çatışmasal İlişki Teması’nın (ÇÇİT) temel unsurlarını içerdiği bulundu (Luborsky, 1998a, 1998b).

ÇÇİT değerlendirmesi ve farklı klinik popülasyonlarla olan ampirik çalışmaların her ikisindeki gelişmeler, yeni bir ÇÇİT rehberi (Luborsky & Crits-Christoph, 1990, 1998) ve onun yararlılığının güncellenmiş bir incelemesini gerektirecek kadar büyük olmuştur.  Bu bölümü bu kitap için revize ederken amacımız (1) psikoterapi seanslarında apaçık ortada olan merkezi ilişki kalıbını ölçmek için daha açık ve daha düzenli birtakım kurallar sunmak ve (2) ÇÇİT’nin, hasta-terapist değişimini detaylı bir şekilde incelemek ve anlamak için bir model olarak nasıl hizmet edebileceğini göstermektir.

KAVRAMSAL ÇATI

Psikoterapi, merkezi ilişki kalıbını incelemek için bugün sağlam bir ölçüte sahip: ÇÇİT. ÇÇİT metodu için temel prensip, ilişki anlatıları arasındaki tekrarlamaların, merkezi ilişki kalıbını değerlendirmek için iyi olduğudur. Bu, her bir kişinin, ilişki etkileşimlerinin nasıl yürütüleceği hakkındaki kısmen bilinçli ve kısmen bilinçdışı olan bilgi yapısının altında yatan bir şemayı yansıtır.

1973’ten başlayarak,  Luborsky merkezi bir ilişki kalıbı çıkarsamaya götüren kendi ipuçlarının izini sürdü: (1) hastaların ilişki örüntüsü diğerleriyle ve kendilikle olan ilişkilerdeki istekler ve tepkiler hakkındaki anlatılara odaklanmaktadır ve (2) merkezi ilişki örüntüsü en iyi şekilde, yaygın olan isteklerin, diğerlerden tepkilerin ve ilişki epizotları arasındaki kendilik tepkilerinin bir kombinasyonu olarak belirlenir. Diğer bir deyişle, ÇÇİT isteklerin ve tepkilerin, bu bileşenlerin her birinin yaygınlığıyla birlikte karmaşık bir etkileşimini temsil eder. Örneğin, 2. vakada, Bayan Roberts bir çalışma arkadaşı ile olan ve karşılıklı değişimin bildirildiği, şu iletişimini anlatır:

//Aslında bir kız bugün beni delirtti//.Ve ağlamak istedim//Ona bence kendisinin bir psikiyatriste gitmesi gerektiğini söyledim// ve bazen insanlar çılgınca davranır. Dedim ona// bundan utanmadığımı.//

Bu ilişki epizodu, istekleri (kendine güvenmek ve kabul edilmek), diğerinin tepkisini (eleştirmek) ve hastanın tepkisini (kırgın değil, kızgın olmak) içerir. Farklı insanlarla olan bu ilişki değişimlerinin birkaç tanesini inceleyerek, örüntüler ortaya çıkar, öyle ki terapist hasta için ilişki çatışmasını belirleyen merkezi temayı fark edebilir.

Üzüntüde azalma ve diğer semptomatik gelişme ölçümleri terapi için yararlı bir sonuç gösterirken, tedavi yararları aynı zamanda ÇÇİT’teki değişiklikler aracılığıyla da belirlenebilir. Örneğin, yararlar (1) ÇÇİT örüntülerindeki değişiklikler (Crits-Christoph & Luborsky, 1998a), (2) ÇÇİT bileşenlerinin yaygınlığında azalmalar (Cierpka vd., 1998), (3) yorumun doğruluğundaki artışlar (Crits-Christoph, Cooper, & Luborsky, 1998) ve (4) merkezi ilişki örüntülerinin hakimiyeti (yani, duygusal oto-kontrol ve entelektüel kendilik-anlayışı) (Grenyer & Luborsky, 1996) tarafından gösterilebilir.

Klinik vaka formülasyonlarını yönlendirmek için ÇÇİT’yi kullanırken, dört temel varsayımda bulunulur. İlki, değerlendirilecek test birimi seanslar süresince ilişki epizotları hakkında anlatılan anlatılardır. Anlatı istekleri, diğer insanlardan tepkileri ve/veya kendilik tepkilerini içerir. İkincisi, ÇÇİT belirlenen ilişki olaylarından güvenilir bir şekilde seçip çıkarılabilir.  Üçüncü bir varsayım, ÇÇİT’nin yaygınlığa -ki bu her ilişki bileşeninin sıklığının incelenen ilişki olayı sayısına bölümüdür- dayandığıdır.  Dördüncüsü, ÇÇİT çeşitli ilişki etkileşimleri arasında açıkça meydanda olan merkezi bir örüntüdür.

Kuramsal bir perspektiften, ÇÇİT metodunun her bir varsayımı kişilerarası ve kişi içi çatışmalar üzerine olan nesne ilişkileri perspektifiyle uyumludur.  Diğer bir deyişle, öteki ve kendilik ile olan çatışmalar ilk ilişki kurma örüntüleri ile tanımlanmıştır.  Dahası, ÇÇİT Freud’un (1912/1958a, 1912/1958b) “aktarım şablonu” olarak düşündüğü şey için işlevsel bir ölçüm sistemi sunar. 

DÂHİL ETME/HARİÇ TUTMA KRİTERLERİ VE GÖZ ÖNÜNE ALINMASI GEREKEN ÇOK KÜLTÜRLÜ DÜŞÜNCELER

İnsanlar ilişki vakalarını anlatırken, kendi ÇÇİT’lerinin değerlendirmeleri için materyal sunarlar. Tüm insanların, Freud’un (1912/1958) dediği gibi, “bir şablon plakası (veya bunun gibi birkaç tane)” vardır (s. 100).  ÇÇİT metodunu kullanmadaki deneyimimiz formülasyonun tüm psikiyatrik önem seviyelerini ve her insan için neredeyse eşsiz bir kalıba rağmen etnik ve kültürel gruplar arasından insanlara uygulanabildiği fikrini verir. Örneğin, her ne kadar insanların çoğunun istekleri ve tepkilerinin denk geleceği standart kategorilerimiz ve kümelerimiz olsa da,  ÇÇİT’yi geliştirirkenki ilk çalışmalar hastaların anlatıları arasında dikkate değer değişkenlikler bulmuştur. Aslında, ÇÇİT’nin ilk iki baskısı (Crits-Christoph & Demorest, 1988; Luborsky, 1986) bu değişkenliği tanımış ve bireysel hasta tepkileri için ilave “ısmarlama” (biri ya da bir şey için tam uygun olacak şekilde hazırlanmış) kategorilere izin vermiştir.

Her ne kadar birtakım çalışmalar erkekler ve kadınlarla birlikte etnik kimlik açısından değişiklik gösteren bireyleri de dahil etmiş olsa da, nispeten az sayıda çalışma doğrudan ÇÇİT kategorileri açısından bu gruplar arasındaki farklılıkları incelemiştir. Cinsiyet araştırmalarından sadece birisi (Staats, May, Herrmann, Kersting, & König, 1998) grup terapisi süresince erkekler ve kadınların ilişki örüntülerini incelemiştir.  Her ne kadar bazı cinsiyet modelleri anlatılarda kalıcı olduysa (ör., kadınlar, ilgi gösterilme ihtiyacını akla getirir bir şekilde, daha fazla olumsuz tepki bildirmişler) ve (isteklerin bloke olduğunu ve artık kontrol altında olmadığını anlayarak) erkekler tarafından verilen olumsuz tepkilerin sayısı arttıysa da, bu farklılıklar semptom değişiklikleriyle ilgili değildi. Bu bulgular, sınırlı olsa da, basmakalıp cinsiyet tepkilerinin veya artan olumsuz tepkilerin uyumsuz kişilerarası örüntüleri değil beklenen cinsiyet farklılıklarını yansıttığı fikrini akla getirir. 

ÇÇİT örüntülerindeki ırksal ve kültürel farklılıklar hakkındaki araştırma cinsiyet için olandan daha az açıktır. ÇÇİT metodu Alman, Meksikalı, İtalyan ve Latin Amerikalı popülasyonlarla olan araştırma çalışmalarında kullanıldığı halde (Albani, Blaser, Hölzer, & Pokorny, 2002; Charlin vd., 2001; Contiero vd., 2002; Hinojosa Ayala, 2005), sonuçlar klinik pratiği etkileyecek ÇÇİT anlatılarındaki olası farklılıklar hakkında bize çok az şey söylemektedir.  Örneğin, 32 Alman psikoterapi hastası kadından anlatılardaki ÇÇİT bileşenleri Amerikan popülasyonlarında bulunanlardan daha güvenilirmiş (Albani, Blaser, Körner, vd., 2002). Bu da akla isteklerin ve tepkilerin insanlar arasındaki değişmezliği fikrini getirir. Buna karşın, bir İtalyan örnekte, bilirkişiler ÇÇİT kategorilerinin değerlendirilmesinde öyle zayıf bir mutabakata vardılar ki, yazarlar ÇÇİT’yi farklı kültürel gruplarla kullanırken farklı dillerden ve farklı insanlardan gelen kelimelerin “dilsel ve kültürel anlamlarını” göz önüne almak gerektiği sonucuna vardılar (Dazzi vd., 1998).

Bu yüzden, Amerikan kültüründen başka kültürlerden olan hastalarda standart kategorileri kullanırken dikkatli olmayı teşvik ediyoruz, ancak şuna dikkat edin ki  “ısmarlama” kategoriler özellikle hastayla birlikte geliştirildiklerinde oldukça yararlı olabilir (bkz., Luborsky, 1986).  Dahası, bilgi yoksunluğuna rağmen, bir kültüre özgü olan tüm kişilerarası dinamiklerin, genel olarak, ÇÇİT formülasyonlarını etkileyeceği tahmininde bulunuyoruz.  Örneğin,  birçok Asya kültürü arasında birey ve kültürel toplum arasında güçlü bir karşılıklı bağlılık hissi ve problemleri aile dışında tartışma açısından bir ketumluk vardır.  Bu yüzden, bu gibi özelliklerin genel olarak daha az sayıda tepkilerin, istekler ve tepkilerde az sayıdaki olumsuz bileşenlerin ve bireydense kültürü daha fazla yansıtan ÇÇİT kalıplarının olduğu anlatılara yol açacağı beklenilebilir.

Muhtemel ırksal farklılıkları göstermek adına yapılan bir girişimde, beyaz ırka mensup bir kadınla ve zenci bir Amerikalı kadınla ilgili olan vaka örneklerini seçtik.  Ancak, bu kadınlar için olan ÇÇİT formülasyonlarından (Tablo 4.2 ve 4.3) da görülebileceği gibi, ırksal farklılıklar çekirdek ilişkisel temaları değiştiriyor gibi görünmedi.  Bu sonuç bir Amerikan örneklemi içinde, farklılıkların sadece bileşen (yani, belirli bir istek veya tepki) seviyesinde açık bir şekilde meydanda olduğunu akla getirmektedir. Ancak, ÇÇİT örüntülerindeki muhtemel ırk, kültür ve cinsiyet farklılıklarına tamamen değinmek için çok sayıda insanla yapılan araştırma çalışmaları gerekmektedir.Devamını okuyun

Daniel N. STERN

HİSLER DÜNYASI: JOEY ALTI HAFTALIK

Joey’nin en erken dünyasına adım atın ve gerçekten hiçbir zaman neyi unutmadığınızı hatırlayın. Gördüğünüz, dokunduğunuz, duyduğunuz hiç birşeyin bir ismi olmadığını ve çok az bir anının bunlarla ilintili olduğunu hayal edin. Joey objeleri ve olayları temel olarak bunların onda uyandırdığı hislerle ve bunların ona sunduğu eylem olanakları ile deneyimler. Onları kendi içinde obje olarak deneyimlemez. Ebeveynleri onu “canım” diye çağırdıklarında canımın bir kelime olduğunu ve ona yöneltildiğini bilmez.  Hatta özel olarak bunun bir dokunuştan veya ışıktan farklı bir ses olduğunu fark etmez. Fakat bu sesin ona doğru nasıl aktığıyla dikkatle ilgilenir. Bu kelimenin süzülüşünü, pürüzsüzlüğünü ve onu yatıştırdığını veya onun sürtünüşünü, karışıklığını ve onu daha fazla uyararak hareketlendirdiğini hisseder. Her deneyim böyledir, kendi özel hissiyat tonu vardır. Bu bebeklerde olduğu gibi yetişkinlerde de vardır. Fakat biz buna daha az dikkat ederiz. Varlığımızla ilgili hissimiz buna odaklanmaz ama Joey’nin ki buna odaklanır.

Şimdi, havanın tek araç olduğunu var sayalım. Bütün sandalyelerin, duvarların, ışığın ve insanların hava coğrafyasını oluşturduğunu var sayalım. Gündüz veya gecenin özel bir anının, biricik ruh durumunun ve gücünün kendi rüzgar, ışık ve ısı birleşiminden türediğini var sayalım. Ve son olarak, bu havanın dışında durup onu izleyen bir senin olmadığını var sayalım. Siz hava coğrafyasının bir parçasısınız. Hakim olan ruh durumu ve güç sizin içinizden gelir ve etrafınızdaki her şeyi şekillendirir veya renklendirir. Veya dışarıdan başlayabilir ve içinizde yankılanır. Aslında iç ve dış arasındaki ayrım hala belirsizdir: ikisi de tek bir sürekli alanın bir parçası gibi gözükebilir. Yetişkin olarak, iç ve dış dünyanın direkt olarak birbirini etkilediği, neredeyse birinin diğerinin içine doğru özgürce aktığı bir sürü anımız vardır. Mesela, yakın olduğunuz biri size nefret ettiğiniz bir şey yaptığı zaman ve o ana yoğun bir şekilde çirkin olarak baktığında içiniz dışarıya doğru hareket eder. Veya beklenmedik bir güneşli ve temiz bir sabaha adım attığınızda dış içeriye doğru hareket eder ve ruhunuz yükselir ve bedeniniz aydınlanır. Yetişkinlerde bu iç-dış bariyerindeki kısmi kırılmalar kısa süreli yaşanır. Bebeklerde neredeyse sabittir.

İnsan hava coğrafyası hareket halindeki hislerin biricik anıdır. Fotoğraf gibi durağan değildir. Bir akort veya birkaç nota veya hatta bir müzik parçası gibi bir süresi vardır. Saliselerden birkaç saniyeye kadar sürebilir. Ve bir anı dolduran sürede Joey’nin hisleri ve algıları birlikte değişir. Her anın hareket halindeki hislerden oluşan kendi dizisi vardır: ilgide ani bir artış; bir artış, sona açlığın verdiği acının düşen dalgası; zevkin zayıflaması. Joey’nin hayatı deneyimlemesi bu anların birlikte bağlandığı dizilerdir.

Dört bölümde kısmen ben, Joey’nin altı haftalık olduğu tek bir sabahta arka arkaya ortaya çıkan bu dört anı tanımlarım. İlki, Joey’nin duvara düşen gün ışığına bakmasıdır (“Günışığı Lekesi”). Sonra beşiğinin parmaklıklarına ve onların arasından ilerideki duvara bakar (“Uzay Şarkısı”). Joey acıkır ve ağlar (“Bir Açlık Fırtınası) ve sonunda Joey beslenir (“Açlık Kasırgası Geçer). Bir filmdeki kareler gibi bir an bir sonraki ile devam eder veya giderek azalır veya aniden ona karşı kesilir veya boş bir duraksama ile ondan ayrılır. Joey için bir andan diğer ana nasıl geçtiği veya bu geçişler arasından eğer bir şey olursa ne olacağı net değildir. (Bizim için o kadar net midir?).  Fakat bütün duyuları hepsine ayrı ayrı odaklanır ve hepsini yoğun olarak yaşar. Bunların bir çoğu Joey’nin hayatı boyunca tekrar tekrar karşısına çıkacak anlardır.

GÜNIŞIĞI LEKESİ: 7.05

Joey yeni uyandı. Beşiğinin yanındaki duvarda süzülen güneş ışığı lekesine bakıyor.

Uzaklarda bir yerde bir boşluk parlar

Nazik bir mıknatıs yakalamak için çeker

Bu boşluk daha ısınıyor ve hayat buluyor

Boşluğun içinde güçler birbiri etrafında yavaş bir

dansta dönüyor

Dans daha yakına gelir

Her şey bununla buluşmak için yükselir

Durmadan gelir. Ama hiçbir zaman varmaz.

Heyecan yok olur.

Joey için dünya ile karşılaşmaların bir çoğu dramatik ve duygusaldır. Bir yetişkin olarak bizim için o kadar açık olmayan dramalar. Odadaki bütün her şeyin içinden Joey’nin ilgisini ve dikkatini çeken süzülen güneş ışığıdır. Güneş ışığının parlaklığı, yoğunluğu ve duvarın geri kalanına karşı oluşturduğu kontrast çok çarpıcıdır. Altı haftalıkken Joey gayet iyi görebilir ama henüz mükemmel değildir. Farklı renklerin, şekillerin ve yoğunlukların farkındadır. Ve Joey neye bakmak istediğine ve neyin ona zevk verdiğine dair güçlü tercihlerle doğmuştur. Bütün bu tercihlerden yoğunluk ve kontrast listenin en başındadır. Bunlar bu sahnede en önemli öğelerdir. Bir bebeğin sinir sistemi bir ışığın, sesin, dokunuşun, yani bebeğin duyularıyla ulaşabildiği her şeyin, yoğunluğunu anında incelemek için hazırdır. Bir şeyi ne kadar yoğun hissettiği büyük ihtimalle bebek için o şeye yaklaşıp veya uzaklaşacağını söyleyen ilk ipucudur.  Yoğunluk bebeği kendini korumaya çalışmasına yönlendirir. Dikkatini, merakını yönlendirip, uyarılmasının içsel seviyesine karar verir. Eğer bir şey sadece orta seviyede yoğunsa (gündüz yakılan ışık gibi), bebeğin buna karşı olan dikkati zayıftır. Eğer çok yoğunsa (direkt olarak üzerine gelen güneş ışığı gibi) bunu görmezden gelir. Fakat duvara yansıyan güneş ışığı gibi orta derecede yoğun ise o zaman bebek büyülenir. Hoş görülebilir yoğunluk ve kontrast onu harekete geçirir. Anında tepki vermek için değişir. Heyecanını arttırır ve bütün varlığı aktifleşir. Dikkati daha keskindir. Duvardaki güneş lekesi bebeğin gücünü hissettiği “nazik mıknatıstır.”

Bu yaşta ayrıca Joey net bir şekilde işaretlenmiş çerçevelerle kapalı alanlara çekilir.  Kare şeklinde olan gün ışığının köşeleri daha açık ve daha koyu olan duvarın birleştiği çizgide Joey’nin gözünü alır.  Bir anlamda güneş ışığı çeker ve köşeler yakalar.

Joey parlayan boşluğun “orada uzakta” olduğunu nasıl bilir? Mesela “burada yakında” elinin altında olmadığını nasıl bilir?  Bu genç yaşında bile Joey uzaklıkların ve boşlukların dörtlüklerini hesaplayabilir. Yakında bütün boşlukları iki ayrı alana bölebilecektir: uzayan kolunun ulaşabileceği yakın dünya içinde ve onun ilerisindeki uzak dünya.

Daha birkaç aya kadar Joey kesin olarak istediği şeye ulaşıp yakalayamayacaktır. Yinede, altı haftalıkken bu şekilde boşlukta neye ulaşıp neye ulaşamayacağının ayrımını yapmaya hazırlanıyor. (Bu beceri ona önemli olan ulaşma eylemini öğrenmesine yardımcı olacaktır. Bunu da nelerin gerçekten ulaşılabilir mesafede olduğunu onun içine tanımlayarak yapacaktır. Joey’nin aya ulaşmaya çalışması yararlı olmayacaktır veya hatta odanın diğer ucundaki şeylere ulaşmaya çalışması.)  Joey’nin boşluğu bir yetişkininki gibi mükemmel ve sürekli değildir. Sanki Joey’nin çevresinde kolunun uzunluğu çapında bir balon oluşmuş gibidir. Kör bebeklerde bile, uzanmaya çalıştıkları zaman, ses veren bir nesneye sadece o kolunun uzunluğundaki çapa geldiği zaman ulaşır. Kör bebeklerde gören bebekler gibi o mesafeyi aşarlar ama onlar gözleri ile değil kulakları ile yaparlar. Yani güneş ışığnın yansıması Joey’nin gelecekte uzanacağı mesafededir yani “orada uzaktadır”.

Neden bu güneş lekesi Joey için “canlanır” ve birbirinin etrafında yavaş bir dans ile dönen güçleri Joey’ye açar? Bu etkiler Joey’nin gözleri ve dikkati ile güneş ışığını nasıl keşfettiğine bağlıdır? Bu yaşta bebekler sanki bakışları ele geçirilmiş ve bir noktaya bakma zorunlulukları varmış gibi bir şeylere uzun uzun bakarlar.  Böyle bir durumdaki bebek Joey’nin yaptığı gibi zihinsel olarak aktiftir.

Ebeveynler bu durumda kendilerine meydan okunmuş hissedebilirler ve hatta bebeğin hayatındaki bu gibi anlardan dolayı sinirlenebilirler. Altı haftalık bebeğinizi kollarınızın arasında tuttuğunuzu hayal edin. Onunla yüz yüzesiniz. Siz oynamak istiyorsunuz ama bebeğiniz sizin alnınız ile saçınızın birleştiği noktaya bakarak donakalmıştır. Siz, onun gözünüzün içine bakmasını istiyorsunuz ve bakışını yönlendirmek için gülümsüyorsunuz. Ama gülümsemeniz başarılı olmaz. Siz çoğu ebeveynin yaptığı gibi bakışını yönlendirmeye çalışırsınız. Aptal surat ifadeleri yapar bebeğinizi yana doğru sallar ve fiziksel hareketlerle bebeğinizin bakışını bozabileceğinizi umut edersiniz. Fakat yinede sizin alnınıza bakmaya devam edebilir. Bir sürü ebeveyn bu iğrenme bakışını gerçek bir reddedilme olarak yorumlayabilir. Ve hatta göz kontağı kurmaktan bu an için vazgeçebilir. Bu her hangi bir şekilde reddedilme değildir ve normal bir fenomendir. Bu zorunlu dikkat olarak adlandırılır.

Şimdi bazen bebeğinizin bakışını değiştirmeyi başarırsınız bazen başaramazsınız. Ama başaramadığınızda bile, yani saçınız alnınız ile birleştiği yerdeki “köşeyi” görsel olarak bırakamadığında bile sizin maskaralıklarınızı içine aldığı izlenimine kapılırsınız. Ve aslında alır da. Sizin yüzünüze dikkat eder ama çevresel olarak. Çerçeve ile bakışı dona kalmıştır resim ile değil. Ve bu böyledir.

Joey ışığın duvarda yaptığı karenin köşesine bakmaktadır. Ama sırf bu güneş ışığı lekesinin bir köşesine bakıyor olması onun sadece tek bir noktaya dikkatini verdiği anlamına gelmez. Farkında olmasak bile, biz görme odağımızı (gözlerimizin tam olarak baktığı şey) dikkat odağımızdan (zihnimizin tam olarak dikkatini verdiği şey) kolaylıkla ayırabiliriz. Araba kullanmayı düşünün. Gözünüz önünüzdeki yola sabitlenir ama dikkatiniz yanlara (çevresel görüşteki nesnelere) veya ileriye veya geçmişe doğru kayar.  Veya daha iyisi, boş beyaz bir sayfada bir nokta seçin ve on bakın. Bir süre sonra o nokta sıkıcı gelmeye başladığında dikkat odağınız ama gözleriniz değil sabitlenmiş noktanın dışında onun etrafındaki alanlarda gezinecektir. Dikkatiniz bu yeni alanlarda gezinip durdukça değişiyor hatta yok oluyor gibi gözükürler. Renkler kaymaya başlar. İlk başta bembeyaz gözüken şeyde biraz yeşil veya kırmızı tonları olur. Ve bu iki renk birbirleriyle takla atabilir. Veya alanların parlaklığı ve gölgelemeleri bir tepede kayan bulutlar arasından düşen ışığın yavaş oyunu gibi değişir. Veya düz sayfa o nokta etrafında kendi şeklini değiştiriyormuş gibi gözükür: eğrilebilir, eriyebilir veya kavislerle uzaklaşabilir. Böyle illüzyonlar merkez dikkatimizin ve görsel sabitlenmemizin ayrışması ve birbirileriyle oynadıkları zaman olur.

Joey de bir süre sonra güneş ışığı lekesinin tam olarak aynı köşesine bakmaktan sıkılacaktır. Muhtemelen odak görüşü bir noktada kalacaktır ama dikkati odağı o noktadan uzaklarda gezinecektir. Dikkati ile çevresel görüşünde gözüken güneş ışığının içerisini keşfetmeye başlayacaktır. Ve Joey bunu yaptığı zaman muhtemelen bir yetişkin gibi illüzyonları deneyimleyecektir.  Güneş ışığı yansıması onun için “canlanacaktır”. Hareket etmeye başlayacak, rengi ve şekli değişecektir.  Joey bunların sadece dikkat ve görme arasındaki gerilimin zihin üzerinde oynadığı kandırmacalar olduğunu bilmez. Joey için bu güneş ışığı yansıması canlanırken güçlerin oyununu açığa çıkarır. Dans görür. Bu güneş ışığı yansıması ile dinamik bir ilişkiye girer ve ikisi de birbiri üzerine hareket eder. Joey’nin bütün algıları böyledir. Joey için “ölü” cansız nesneler yoktur. Sadece oyunda olan farklı güçler vardır. Joey bunlara katıldıkça güneş ışığı lekesi dinamikleşir ve yavaş dönen bir dans başlatır.

Güneş ışığı lekesi daha sıcaklaşıyormuş gibi gözükür ve renklerin oyunu sonucunda daha yakına gelir. Bu yaştaki bebeklerin renkli görmeleri vardır.  Bu güneş ışığı lekesinin tabiî ki beyaz duvara yansıyan sarımsı bir rengi vardır. Karşılaştırılınca beyaz duvar güneşin vurmadığı yerlerde biraz daha mavimsi gözükür. Sarı gibi “sıcak” yoğun renkler öne çıkar gibi gözükür ve mavi gibi daha “soğuk” renkler geri çekilerek arkaya gider. O zaman Joey için güneş ışığı lekesi ona doğru ilerliyor gibi gözükürken o lekenin yakının çevreleyen boşluklar uzaklaşıyor gibi gözükür. Boşluğun yavaşça yükselen ama hiçbir zaman alanından çıkmayan bir nota gibi sürekli yaklaşan bir merkezi ve yavaşça geriye çekilen çevresi vardır. Bu merkez dans eden güçlerin görünüşü ile canlı olarak hem Joey’ye yaklaşıyormuş gibi gözükür ama hiçbir zaman ona ulaşmaz. Ayrıca uzaklaşan duvara karşı ilerleyen güneş ışığı lekesi sürekli olarak içi dışına dönüyormuş gibi gözükür.

Güneş ışığı lekesi ile bu etkileşimde Joey her şeyin “bunu karşılamak” için yükseldiğini hisseder, bir çeşit umut gibi (“Durmadan yaklaşıyor) ve sonunda merakın verdiği “heyecanın” “zayıflaması”. İllüzyon ve hislerin oyunu Joey’yi büyüler. Bu sadece Joey’nin gözlerini değil bütün sinir sistemini yakalayan bir ışık gösterisidir. Bebekler uyarıcının ve hareketlenmenin birbiri üzerine bindiği deneyimlere bayılırlar. Fakat bu ne çok hızlı ne de yüksek olmalıdır. (Bebeğinizin ilgisini yakalayıp tutmak istediğiniz zaman, sezgisel olarak sesinizi ve yüz ifadenizi hareketlendirirsiniz.). Bebekler uyarıcının düşük seviyede olup değişmediği durumlarda sıkılıp uzaklaşma eğilimindedirler. Yani bir süre sonra Joey güneş ışığı lekesinde gözüken oynamalardan sıkılır. Bu oynamaların sonsuz yaklaşımı yeni ve merak uyandırıcı olmaktan çıkar. Dikkati aniden biter ve farklı bir deneyim için başka bir yere bakar. Bu noktada Joey güneş ışığının duvarı aydınlattığı noktadan başka bir yere kafasını çevirir. Devamını okuyun